Γυναικείος αθλητισμός: Η «ασπίδα» στην κριτική και τα νέα όρια της EBU
«Έχεις πολλούς μύες. Έχεις πάρει κιλά. Πρόσεχε γιατί μοιάζεις με άνδρα. Είναι αυτό σώμα γυναίκας; Ανέβα στη ζυγαριά, νομίζω πήρες βάρος. Γιατί είσαι πρησμένη; Αν αδυνάτιζες λίγο, θα ήσουν πιο όμορφη. Δεν είσαι και τόσο θηλυκή». Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι μόνο φράσεις και λέξεις αλλά για πολλές αθλήτριες είναι κομμάτι της καθημερινότητας τους. Είναι σχόλια που ακούγονται από την κερκίδα, βγαίνουν από το στόμα του προπονητή κατά το ζύγισμα, γράφονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από κάθε άγνωστο που θα σχολιάσει μια φωτογραφία ή από έναν συμμαθητή που προσπαθήσει να κάνει ένα αστείο, που στα μάτια του μοιάζει «αθώο».
Καμία από τις παραπάνω φράσεις, όμως, δεν αφορά την έφηβη και τη γυναίκα αθλήτρια. Δεν σχετίζεται με τις ικανότητες της, την ταχύτητα, τη δύναμη, την τεχνική και τις επιδόσεις της. Όλες αφορούν το σώμα, ένα εργαλείο που κάθε κοπέλα, έφηβη ή γυναίκα προπονεί καθημερινά για να αντέχει, να παράγει δύναμη, να κυνηγά επιδόσεις, να καταφέρνει να ανταποκριθεί στους χιλιάδες ρόλους που τις έχουν ανατεθεί και να ξεπερνά τα όρια. Όμως, για μια γυναίκα αθλήτρια, το σώμα της δεν αποτελεί απλά το μέσο, το οποίο τη βοηθά να τρέχει πιο γρήγορα, να πηδά ψηλότερα, να γίνεται πιο δυνατή, αλλά το πρώτο μέρος της εικόνας της που θα παρατηρήσουν οι άλλοι και όλοι θα έχουν άποψη για αυτό ασκώντας κριτική.
Κάτι αντίστοιχο σπάνια συμβαίνει όταν η συζήτηση αφορά τους άνδρες αθλητές, οι οποίοι θα χαρακτηριστούν απλά «δυνατοί» ενώ μια γυναίκα αθλήτρια «υπερβολικά μυώδης». Η δύναμη που θα έπρεπε να είναι απόδειξη της σκληρής δουλειάς, της πειθαρχίας και της αφοσίωσης στο πρόγραμμα προπόνησης για μια γυναίκα μετατρέπεται σε αφορμή για σχόλια που αμφισβητούν τη θηλυκότητα, την εμφάνιση και την ίδια της ταυτότητα.
Μια στις δύο έφηβες εγκαταλείπει τον αθλητισμό λόγω ανασφάλειας και πίεσης για το σώμα
Γιατί το σώμα μιας αθλήτριας εξακολουθεί το 2026 να αποτελεί αντικείμενο σχολιασμού περισσότερο από τις ίδιες τις επιδόσεις της; Είναι ένα εύλογο ερώτημα που έχει ταλανίσει αρκετά την αθλητική και όχι μόνο κοινότητα και έχει αποτελέσει αντικείμενο ερευνών. Μάλιστα, οι πιο πρόσφατες αναφέρουν ότι 1 στις 2 αθλήτριες στην εφηβική ηλικία νιώθουν πίεση και ανασφάλεια για τις αλλαγές που συμβαίνουν, όπως είναι φυσιολογικό και αναμενόμενο, στο σώμα τους, με αποτέλεσμα να απομακρύνονται από τις αθλητικές δραστηριότητες που αγαπούν.
Η Εθνική ομάδα γυναικών ποδοσφαίρου σε συνεργασία με το dove άρχισαν μια καμπάνια που στοχεύει να βοηθήσει τα κορίτσια να αισθάνονται αυτοπεποίθηση, να συνεχίσουν να αθλούνται ενεργά και να πιστέψουν περισσότερο στον εαυτό τους. Οι διεθνείς ποδοσφαιρίστριες θα λειτουργήσουν ως πρότυπα καθώς μέσα από τις δικές τους ιστορίες και τις μάχες που έδωσαν κυνηγώντας το όνειρο τους, θα μεταφέρουν το μήνυμα ότι το σώμα είναι σύμμαχος μας και όχι εμπόδιο. Τα κορίτσια της γαλανόλευκης μέσα από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης θα θίξουν θέματα γύρω από την εικόνα του σώματος, την αυτοπεποίθηση και τη συμμετοχή των κοριτσιών στον αθλητισμό. Παράλληλα, το πρότζεκ dove self-esteem παρέχει επιστημονικά τεκμηριωμένα εκπαιδευτικά εργαλεία σε γονείς, προπονητές και μέντορες ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τα κορίτσια στην ανάπτυξη μιας θετικής εικόνας για τον εαυτό τους και να συνεχίσουν τον αθλητισμό.
Ούτε οι πρωταθλήτριες μένουν στο απυρόβλητο
Οι πρωτοβουλίες αυτές επιχειρούν να κρατήσουν τα κορίτσια μέσα στον αθλητισμό. Τι συμβαίνει, όμως, όταν μια έφηβη ξεπεράσει τις ανασφάλειές της, συνεχίσει να αγωνίζεται και ανέβει στο υψηλότερο επίπεδο; Τα σχόλια σταματούν; Η πραγματικότητα δείχνει ότι η πίεση γύρω από την εικόνα του σώματος δεν σταματά σε κανένα στάδιο της ζωής μιας αθλήτριας. Αντίθετα, γυναίκες αθλήτριες που αγωνίζονται στο υψηλότερο επίπεδο έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με τη σεξουαλικοποίηση, τα στερεότυπα και την υπερβολική εστίαση στην εμφάνισή τους, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται να διεκδικήσουν δημόσια το αυτονόητο. Τι; Να κρίνονται για τις επιδόσεις τους και όχι για το σώμα τους!
Χαρακτηριστική ήταν η στάση της εθνικής ομάδας beach handball της Νορβηγίας το 2021, όταν οι αθλήτριες αρνήθηκαν να αγωνιστούν φορώντας μπικίνι και επέλεξαν σορτς, καταγγέλλοντας ότι οι κανονισμοί αντιμετώπιζαν τις γυναίκες διαφορετικά από τους άνδρες αθλητές και έδιναν μεγαλύτερη έμφαση στην εμφάνιση παρά στην αγωνιστική απόδοση. Στις αθλήτριες επιβλήθηκε πρόστιμο αλλά παράλληλα, η άρνηση τους άνοιξε μια συζήτηση για την ανάγκη αναθεώρησης των κανονισμών. Αντίστοιχα, η Βρετανίδα αθλήτρια του επί κοντώ, Χόλι Μπράντσο, είχε μιλήσει για τον τρόπο με τον οποίο τα τηλεοπτικά πλάνα εστίαζαν στο σώμα των αθλητριών και όχι στην προσπάθειά τους, επισημαίνοντας ότι τέτοιες εικόνες συχνά αναπαράγονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνοδευόμενες από σεξιστικά σχόλια και διαδικτυακή παρενόχληση. Οι μαρτυρίες αυτές ανέδειξαν ότι η αντικειμενοποίηση των γυναικών στον αθλητισμό δεν περιορίζεται στις εξέδρες ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά μπορεί να αναπαράγεται ακόμη και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδονται οι αγώνες. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Ιβάνα Σπάνοβιτς, η οποία υποστήριξε ότι η τηλεοπτική κάλυψη μπορεί να αναδείξει την τεχνική, τη δύναμη και την ομορφιά της κίνησης μέσα από ευρύτερες γωνίες λήψης, εναέριες εικόνες και επαναλήψεις που εξηγούν την τεχνική των αθλητριών, αντί να εστιάζουν στο σώμα των αθλητριών.
Όρια στον τρόπο προβολής των γυναικών αθλητριών
Η καμπάνια #WomenInSports της Εθνικής Γυναικών σε συνεργασία με το dove έρχεται να προστεθεί σε ένα πελώριο βήμα που αποφάσισαν να κάνουν η European Athletics και η EBU υιοθετώντας τις οδηγίες «Raising the Bar» και θέτοντας όρια τον τρόπο με τον οποίο προβάλλονται οι γυναίκες στον αθλητισμό, ο οποίος μέχρι τώρα έδινε μεγαλύτερη βαρύτητα στο σώμα κάθε αθλήτριας και όχι στις επιδόσεις της. Στόχος της ενέργειας αυτής είναι να περιοριστεί η σεξουαλικοποίηση των αθλητριών μέσα από τους τηλεοπτικούς δέκτες και να διασφαλιστεί ότι ο θεατής θα επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στις αθλητικές τους επιδόσεις.
Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες δεν προέκυψαν τυχαία αλλά ήρθαν ως απάντηση στις ανησυχίες που εξέφρασαν οι ίδιες οι αθλήτριες, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν επισημάνει ότι ορισμένα τηλεοπτικά πλάνα εστιάζουν περισσότερο στο σώμα τους παρά στην αγωνιστική τους προσπάθεια. Σύμφωνα με το έγγραφο «Raising The Bar», οι λήψεις από χαμηλή γωνία, τα παρατεταμένα κοντινά πλάνα σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, καθώς και οι επαναλήψεις σε αργή κίνηση που δεν εξυπηρετούν την κατανόηση της αγωνιστικής δράσης, μπορούν να συμβάλουν στη σεξουαλικοποίηση των αθλητριών και να αποσπάσουν την προσοχή του θεατή από την ίδια την επίδοση.
Έτσι, η European Athletics και η EBU προτρέπουν τους τηλεοπτικούς παραγωγούς να υιοθετήσουν μια διαφορετική προσέγγιση στην κάλυψη των αγώνων που θα δίνει έμφαση σε ευρύτερες γωνίες λήψης που θα αποτυπώνουν ολόκληρη την κίνηση, την τεχνική και την προσπάθεια της αθλήτριας αντί να απομονώνουν συγκεκριμένα μέρη του σώματός της. Παράλληλα, στόχος είναι να περιοριστεί ο κίνδυνος αποσπασματικών εικόνων που μπορούν εύκολα να απομονωθούν από το αρχικό τους πλαίσιο και να αναπαραχθούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τρόπο που ενισχύει τη σεξουαλικοποίηση ή την παρενόχληση των αθλητριών στο διαδίκτυο.
Οι νέες οδηγίες και η καμπάνια της Εθνικής ομάδας γυναικών ποδοσφαίρου δεν πρόκειται να εξαφανίσουν από τη μια μέρα στην άλλη τα στερεότυπα που συνοδεύουν τις γυναίκες στον αθλητισμό. Μπορούν, όμως, να αποτελέσουν την αρχή μιας διαφορετικής κουλτούρας, όπου το βλέμμα θα στραφεί αποκλειστικά και μόνο στην προσπάθεια, την τεχνική και την επίδοση και όχι στο σώμα. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα δεν είναι αν μια αθλήτρια είναι «αρκετά θηλυκή», αλλά γιατί εξακολουθούμε να κρίνουμε το σώμα της περισσότερο από όσα καταφέρνει με αυτό.
