Σύμφωνο της Μέκκας: Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και η σύμπραξη που ανατρέπει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί σημείο καμπής για τις περιφερειακές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία, οι ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν έβαλαν τις υπογραφές τους στο «Σύμφωνο της Μέκκας».
Επί της ουσίας, πρόκειται για μια ευρεία αμυντική συμφωνία, η οποία θεσπίζει την αρχή της συλλογικής προστασίας, ορίζοντας ρητά πως οποιαδήποτε ένοπλη επιθετική ενέργεια εναντίον ενός από τα τρία συμβαλλόμενα μέρη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση στρεφόμενη συλλογικά κατά όλων, με αναλυτές να υπογραμμίζουν ότι το νέο σχήμα δεν συνιστά αυτόματα έναν πλήρως ολοκληρωμένο στρατιωτικό οργανισμό αντίστοιχο με τις ρήτρες του ΝΑΤΟ.
Κι αυτό γιατί το Σύμφωνο της Μέκκας δεν προβλέπει αυτόματη αποστολή στρατευμάτων σε περίπτωση κρίσης, τουναντίον, ο βαθμός και το είδος της υποστήριξης θα αποφασίζονται κατόπιν διαβουλεύσεων, κυμαινόμενα από την ανταλλαγή κρίσιμων πληροφοριών, τη συνδρομή στην αεράμυνα και τη διοικητική μέριμνα, έως και την παροχή πιο άμεσης στρατιωτικής συνδρομής.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν περιορίζεται σε μια συμβολική πολιτική διακήρυξη, αλλά περικλείει ουσιαστικά μέτρα θεσμικής εμβάθυνσης, όπως:
- Τη διεξαγωγή κοινών στρατιωτικών γυμνασίων και προγραμμάτων εκπαίδευσης
- Τη στενή σύμπραξη στους τομείς των αμυντικών βιομηχανιών
- Την ανταλλαγή ευαίσθητων στρατιωτικών πληροφοριών
- Τη δημιουργία μόνιμων μηχανισμών συντονισμού και τη λειτουργία Γενικής Γραμματείας με έδρα τη Σαουδική Αραβία
Η αρχή της «συμπληρωματικότητας» των τριών εταίρων
Η ισχύς της νέας σύμπραξης βασίζεται στον συνδυασμό των ιδιαίτερων δυνατοτήτων που εισφέρει το κάθε μέλος:
| Χώρα | Συνεισφορά | Στρατηγικό Όφελος |
|---|---|---|
| Τουρκία | Δεύτερος μεγαλύτερος στρατός στο ΝΑΤΟ, αναπτυγμένη αμυντική βιομηχανία (drones, πολεμικά πλοία, ηλεκτρονικά συστήματα). | Διεύρυνση της επιρροής της, ενίσχυση της παρουσίας της σε ενεργειακά δίκτυα και αύξηση της αποτροπής απέναντι στο Ισραήλ. |
| Σαουδική Αραβία | Τεράστια κεφαλαιακή και ενεργειακή ισχύς, δυνατότητα χρηματοδότησης εξοπλιστικών προγραμμάτων. | Ενίσχυση της περιφερειακής ηγετικής της εικόνας, προστασία των στρατηγικών της υποδομών και του οικονομικού σχεδίου «Vision 2030». |
| Πακιστάν | Πολυπληθείς και ετοιμοπόλεμες ένοπλες δυνάμεις, κατοχή πυρηνικού οπλοστασίου. | Αναβάθμιση του διεθνούς του προφίλ, προστασία των συμφερόντων του στη Μέση Ανατολή και σύσφιξη των σχέσεων με τις ΗΠΑ μέσω κατανομής βαρών. |
Μάλιστα, ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκληθεί γύρω από το αν το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ισλαμαμπάντ προσφέρει μια άτυπη «πυρηνική ομπρέλα» στους εταίρους του, αν και μέχρι στιγμής δεν υφίσταται καμία δημόσια δέσμευση ή επίσημη πρόβλεψη που να επιβεβαιώνει την παροχή πυρηνικής προστασίας προς την Αγκυρα ή το Ριάαντ.
Το βλέμμα στην Αίγυπτο και ο μηχανισμός R4
Στο μεταξύ, όπως αποκάλυψε ο Τούργος Υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, η Τουρκία ήδη εξετάζει τη διεύρυνση του σχήματος, χαρακτηρίζοντας το Κάιρο ως «φυσικό εταίρο» της πρωτοβουλίας και εκτιμώντας πως μετά την επίλυση ορισμένων τεχνικών λεπτομερειών, η Αίγυπτος θα μπορούσε να προσχωρήσει. Αν και το Κάιρο δεν έχει προβεί σε σχετικές ανακοινώσεις, οι τέσσερις χώρες διατηρούν ήδη στενό συντονισμό μέσω του τετραμερούς μηχανισμού R4, εξετάζοντας κρίσιμα ζητήματα όπως η κατάσταση στη Γάζα, οι εξελίξεις στο Ιράν, καθώς και η ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ.
Έτσι, εάν η Αίγυπτος αποφασίσει να ενταχθεί, η συμφωνία θα μετατραπεί από έναν τριμερή άξονα σε έναν γιγαντιαίο περιφερειακό σχηματισμό που θα ενώνει τέσσερις από τις σημαντικότερες στρατιωτικές και πολιτικές δυνάμεις από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τον Περσικό Κόλπο και τη Νότια Ασία.
Η στρατηγική μετατόπιση του Ριάντ
Από την πλευρά της Σαουδικής Αραβίας, η υπογραφή της συμφωνίας στη Μέκκα —έναν τόπο με τεράστιο συμβολικό βάρος για τον μουσουλμανικό κόσμο— συνοδεύτηκε από διαβεβαιώσεις ότι δεν στρέφεται εναντίον κανενός κράτους. Ο Σαουδάραβας Υφυπουργός Δημόσιας Διπλωματίας, Ραγιέντ Κρίμλι, ξεκαθάρισε ότι το σύμφωνο δεν στοχεύει στη δημιουργία σεκταριστικού μπλοκ, ούτε συνδέεται με κούρσα εξοπλισμών, αλλά αποσκοπεί στην ανάπτυξη βιώσιμων αμυντικών δυνατοτήτων.
Ωστόσο, η κίνηση αυτή αποτυπώνει μια σαφή μεταβολή στη τακτική του Ριάαντ, δεδομένου ότι μετά από χρόνια κατά τα οποία επιδίωκε να διαχειριστεί τις περιφερειακές κρίσεις κυρίως μέσω της διπλωματίας και της οικονομικής ισχύος —αποστασιοποιούμενο από άμεσες στρατιωτικές εμπλοκές όπως αυτή της Υεμένης— το βασίλειο επιστρέφει δυναμικά στην ενίσχυση της στρατιωτικής αποτροπής. Η στοχοποίηση των ενεργειακών του υποδομών και η παρουσία αμερικανικών εγκαταστάσεων στο έδαφός του εν μέσω των ευρύτερων συγκρούσεων, έπεισαν την ηγεσία του ότι η προστασία του αναπτυξιακού προγράμματος «Vision 2030» απαιτεί πιο αποφασιστικά μέσα ασφαλείας.
Σε αντίθεση με το 2003, όταν κατά την εισβολή στο Ιράκ η Σαουδική Αραβία κρατούσε δημόσια ουδέτερη στάση, σήμερα συμμετέχει ανοιχτά σε επιχειρήσεις συντονισμένες με την Ουάσινγκτον, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως κεντρικού πόλου του αραβικού και ισλαμικού κόσμου.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η υπογραφή του Συμφώνου της Μέκκας παρακολουθείται στενά και από την ελληνική διπλωματία, με την Αθήνα, η οποία διατηρεί εξαίρετες διμερείς σχέσεις με το Ριάντ, να καλείται να αποτιμήσει πώς η νέα αυτή αρχιτεκτονική ασφάλειας και η αυξημένη στρατηγική παρουσία της Τουρκίας θα επηρεάσουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια εποχή που οι πολυμερείς συμμαχίες επανακαθορίζουν τον παγκόσμιο χάρτη.
