Στη Ρουάντα στέλνουν οι «5» της Ε.Ε. όσους απορρίπτεται το άσυλο – Μέσα στο σχέδιο και η Ελλάδα
Σε μια ιστορική αλλαγή της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, Ελλάδα, Γερμανία, Αυστρία, Δανία και Ολλανδία ανακοινώνουν στη Βιέννη τη δημιουργία του πρώτου «Κέντρου Επιστροφής» (Return Hub) εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη Ρουάντα να αναλαμβάνει τον ρόλο της χώρας υποδοχής.
Η συμφωνία, η οποία παρουσιάζεται στη διάσκεψη για το μεταναστευτικό στην αυστριακή πρωτεύουσα, αποτελεί το πρώτο απτό βήμα εφαρμογής του νέου αυστηρότερου ευρωπαϊκού κανονισμού για τις επιστροφές. Όπως μεταδίδουν διεθνή πρακτορεία και η Καθημερινή, οι πέντε χώρες ενώνουν τις δυνάμεις τους για να επιταχύνουν τις απελάσεις ατόμων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, στέλνοντας παράλληλα ένα ισχυρό μήνυμα αποτροπής στα κυκλώματα διακινητών.
Πώς θα λειτουργήσει το κέντρο στη Ρουάντα
Το εγχείρημα διαφοροποιείται σημαντικά από το παλαιότερο βρετανικό σχέδιο που είχε ακυρωθεί, καθώς δεν αφορά όσους ζητούν άσυλο, αλλά όσους έχουν ήδη εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Euronews και διπλωματικές πηγές:
• Ποιους αφορά: Στη Ρουάντα θα μεταφέρονται αποκλειστικά ενήλικες υπήκοοι τρίτων χωρών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα, αλλά η άμεση επιστροφή στις πατρίδες τους κρίνεται αδύνατη. Από τη διαδικασία εξαιρούνται ρητά οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
• Το χρονοδιάγραμμα: Η εγκατάσταση αναμένεται να τεθεί σε πιλοτική λειτουργία στα μέσα του 2027.
• Η δυναμικότητα της πρώτης φάσης: Αρχικά, το κέντρο θα φιλοξενήσει περίπου 100 άτομα, με καθεμία από τις πέντε συμμετέχουσες χώρες (Ελλάδα, Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Ολλανδία) να στέλνει περίπου 20 μετανάστες.
• Το κόστος: Το οικονομικό βάρος της μεταφοράς, της στέγασης και της λειτουργίας των δομών στη Ρουάντα θα καλυφθεί εξ ολοκλήρου από τα πέντε ευρωπαϊκά κράτη.
Το νομικό πλαίσιο και η ευρωπαϊκή στροφή
Η κίνηση αυτή κατέστη δυνατή μετά την έγκριση του αναθεωρημένου ευρωπαϊκού Κανονισμού Επιστροφών τον Οκτώβριο του 2026. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο επιτρέπει πλέον στα κράτη-μέλη να συνάπτουν διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες με ασφαλείς τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. για τη δημιουργία κόμβων μεταγωγής.
Όπως επισημαίνεται από Ευρωπαίους αξιωματούχους, η ανάγκη για μια τέτοια λύση προέκυψε από τα χαμηλά ποσοστά εκτέλεσης των αποφάσεων απέλασης: μόλις ένας στους τέσσερις μετανάστες στους οποίους επιδίδεται εντολή αποχώρησης εγκαταλείπει τελικά το ευρωπαϊκό έδαφος. Για την Αθήνα, η συμμετοχή στον πυρήνα των «5» εντάσσεται στη στρατηγική αυστηρής φύλαξης των συνόρων και αποσυμφόρησης των εθνικών δομών φιλοξενίας.
Αντιδράσεις και προβληματισμοί
Παρά την αποφασιστικότητα των πέντε κυβερνήσεων, το σχέδιο προκαλεί έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τμήμα των ευρωπαϊκών θεσμών. Όπως αναφέρει το Politico, οργανώσεις όπως το Ολλανδικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τη δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου των συνθηκών κράτησης στη Ρουάντα, επικαλούμενες το ιστορικό της αφρικανικής χώρας στα πολιτικά δικαιώματα.
Από την πλευρά τους, οι υπουργοί των πέντε χωρών διαβεβαιώνουν ότι η συμφωνία θα τηρεί απαρέγκλιτα το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, υπογραμμίζοντας ότι στόχος δεν είναι οι μαζικές απελάσεις, αλλά η αλλαγή των δεδομένων που καθιστούν την παράτυπη μετανάστευση ελκυστική.