Οι Ρώσοι ολιγάρχες κοιτούν ήδη την επόμενη ημέρα μετά τον Πούτιν: Τα τρία σενάρια διαδοχής

Πώς προετοιμάζεται η ρωσική οικονομική ελίτ για την εποχή μετά τον Βλαντίμιρ Πούτιν; Αναλυτικό ρεπορτάζ για τις παρασκηνιακές ζυμώσεις και τα 3 σενάρια.
Οι Ρώσοι ολιγάρχες κοιτούν ήδη την επόμενη ημέρα μετά τον Πούτιν: Τα τρία σενάρια διαδοχής

Παρότι δεν υπάρχουν ενδείξεις άμεσης αποχώρησης του 74χρονου Ρώσου προέδρου, η οικονομική ελίτ της Μόσχας φαίνεται να σχεδιάζει αθόρυβα τη μετά-Πούτιν εποχή, αναζητώντας διέξοδο από την απομόνωση των δυτικών κυρώσεων.


Εδώ και έναν τέταρτο του αιώνα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο στο Κρεμλίνο, έχοντας περιορίσει δραστικά την πολιτική επιρροή των πανίσχυρων επιχειρηματιών της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο, σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του BBC News, στους κύκλους των Ρώσων δισεκατομμυριούχων συντελείται μια «ιστορική πολιτική μετατόπιση». Πίσω από κλειστές πόρτες, οι μεγιστάνες της χώρας συζητούν πλέον ανοιχτά για το πώς θα διαμορφωθεί το πολιτικό τοπίο όταν ο Ρώσος πρόεδρος αποχωρήσει από την εξουσία.

Το αδιέξοδο των κυρώσεων και η αλλαγή στάσης


Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η θέση της ρωσικής επιχειρηματικής ελίτ έχει επιδεινωθεί σημαντικά. Οι ολιγάρχες βρίσκονται εγκλωβισμένοι ανάμεσα στις πιέσεις του Κρεμλίνου για στήριξη της πολεμικής προσπάθειας και τις αυστηρές κυρώσεις της Δύσης, οι οποίες έχουν παγώσει περιουσιακά στοιχεία και έχουν περιορίσει τις κινήσεις τους εκτός συνόρων.


Όπως επισημαίνουν αναλυτές που παρακολουθούν στενά το Κρεμλίνο:
• Απώλεια ισχύος. Στο εσωτερικό της χώρας, τα δισεκατομμύριά τους δεν εξαγοράζουν πλέον πολιτική επιρροή, καθώς η εξουσία είναι συγκεντρωμένη στα χέρια του προέδρου και των υπηρεσιών ασφαλείας.


• Αίσθημα αδιεξόδου. Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι του περιοδικού The Economist αναφέρει ότι πολλοί υπερπλούσιοι βιώνουν μια αίσθηση «πλήρους αδιεξόδου και έλλειψης μέλλοντος» εξαιτίας του πολέμου.
• Δημόσια μηνύματα. Χαρακτηριστική θεωρείται η σπάνια παρέμβαση του «βασιλιά των λιπασμάτων» Αντρέι Μέλνιτσενκο, ο οποίος, χωρίς να αμφισβητήσει ευθέως τον Πούτιν, τάχθηκε υπέρ του τερματισμού της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης και της επανασύνδεσης της Ρωσίας με τον κόσμο.

Τα τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα στη Ρωσία


Σε περίπτωση που ο Βλαντίμιρ Πούτιν αποχωρήσει ή φύγει από τη ζωή, το ρωσικό Σύνταγμα προβλέπει ότι καθήκοντα προέδρου αναλαμβάνει προσωρινά ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν. Καθώς όμως ο Μισούστιν δεν έχει επιδείξει προεδρικές φιλοδοξίες, θα δημιουργηθεί ένα κενό εξουσίας. Οι αναλυτές διακρίνουν τρία βασικά σενάρια για τη συνέχεια:

1. Η «Ολιγαρχική Δημοκρατία» (Το ιδανικό σενάριο για τους μεγιστάνες): Πολλοί επιχειρηματίες ελπίζουν σε μια επιστροφή στο μοντέλο της δεκαετίας του 1990. Σε αυτό το σενάριο, η οικονομική ελίτ ανακτά τον πρωταγωνιστικό της ρόλο, αποκτά ξανά λόγο στις πολιτικές αποφάσεις και επιδιώκει την άρση των κυρώσεων μέσω της ομαλοποίησης των σχέσεων με τη Δύση.


2. Συνέχιση του αυταρχισμού: Ένα άλλο πρόσωπο από τον στενό πυρήνα της εξουσίας ή τις υπηρεσίες ασφαλείας (siloviki) διαδέχεται τον Πούτιν, διατηρώντας το υπάρχον καθεστώς ελέγχου και καταστολής. Σύμφωνα με την εξόριστη Ρωσίδα αναλύτρια Αλεξάντρα Προκοπένκο, μια τέτοια μετάβαση ενδέχεται αρχικά να μην έχει τη μορφή ενός πανίσχυρου, απόλυτου ηγέτη, αλλά ενός συλλογικού αυταρχικού μηχανισμού.

3. Δημοκρατική μετάβαση (Το λιγότερο πιθανό σενάριο): Παρότι στη Δύση και σε τμήμα της ρωσικής κοινωνίας υπάρχει η ελπίδα για εκδημοκρατισμό, οι ειδικοί θεωρούν αυτό το ενδεχόμενο ως το πλέον απομακρυσμένο. Οι δημοκρατικοί θεσμοί στη χώρα έχουν αποδυναμωθεί συστηματικά τις τελευταίες δεκαετίες, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη μια ομαλή στροφή προς τη δημοκρατία.

Γιατί κανείς δεν κινείται όσο ο Πούτιν είναι στην εξουσία


Παρά τη δυσαρέσκεια και τις παρασκηνιακές συζητήσεις, οι παρατηρητές συμφωνούν ότι οι Ρώσοι ολιγάρχες δεν πρόκειται να αναλάβουν πρωτοβουλία ανατροπής ή ανοιχτής αμφισβήτησης του Βλαντίμιρ Πούτιν όσο εκείνος παραμένει ενεργός.
Ο πρώην μεγάλος επενδυτής στη Ρωσία και σφοδρός επικριτής του Κρεμλίνου, Μπιλ Μπράουντερ, τονίζει ότι ο φόβος των αντιποίνων λειτουργεί αποτρεπτικά. Η φυλάκιση του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι πριν από δύο δεκαετίες αποτέλεσε ένα σαφές μήνυμα υποταγής, το οποίο εξακολουθεί να καθορίζει τη στάση των Ρώσων δισεκατομμυριούχων μέχρι σήμερα, αναγκάζοντάς τους να περιμένουν υπομονετικά τις φυσικές εξελίξεις.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ