Μια ψύχραιμη αποτίμηση της ιρανικής στρατιωτικής αντοχής: «Όταν η βεβαιότητα προηγείται της ανάλυσης»
Του καθηγητού Αθανάσιου Κωνσταντινίδη
Μαθηματικού Δρ. ΑΠΘ
Συμβούλου επί 10ετία του ΥΠ.ΕΘ.Α των ΗΑΕ
Οι στρατιωτικές συγκρούσεις συνοδεύονται πάντοτε από έναν παράλληλο πόλεμο αφηγήσεων. Στις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες μιας σύγκρουσης, οι πληροφορίες είναι συχνά αποσπασματικές, η εικόνα θολή και η αξιολόγηση δύσκολη.
Η στρατηγική θεωρία έχει περιγράψει αυτή την κατάσταση με τον γνωστό όρο του «ομίχλη του πολέμου». Ο όρος ιστορικά αποδίδεται στον πατέρα του Πολέμου, Θεωρητικό Carl von Clausewitz. Σήμερα μέσω των παρακάτω γραμμών, θα ήταν χρήσιμο να επιχειρηθεί μία Ανάλυση στη σφαίρα του πραγματικού κόσμου και μακράν πάσης υπερβολής ή υπεραπλούστευσης. Μέσα από μία εικόνα επιλεκτικής χρήσης πληροφοριών videoς, απόψεων προβάλλονται: εντυπωσιακά πλήγματα καταστροφές βάσεων. Ωστόσο η ωμή πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετικοί και οι στρατιωτικές ισορροπίες μεταβάλλονται πολύ πιο αργά.
Τις ώρες λοιπόν , που δια μίαν εισέτι φθορά, διανθίζεται η γνωστή παθολογία των πολεμικών αφηγήσεων μέσω των ΜΜΕ, θα ήταν γόνιμο να εξετάσουμε το σύστημα και όχι το σημείο. Γιατί όταν συμβαίνει το δεύτερο, ακόμη και μέσω αναλυτών με στρατιωτικό υπόβαθρο, τότε πράγματι δημιουργεί αμηχανία. Όχι γιατί αυτοί δεν έχουν δικαίωμα γνώμης. Αλλά επειδή η θεσμική τους ιδιότητα δημιουργεί μεγαλύτερη προσδοκία σοβαρότητας.
Σε κάθε πόλεμο εμφανίζεται το ίδιο φαινόμενο. Υπεραισιόδοξη αφήγηση για τον “δικό μας” και κατάρρευση του αντιπάλου. Το φαινόμενο δεν είναι νέο. Έχει καταγραφεί και στη στρατηγική βιβλιογραφία. Ο Αμερικανός αναλυτής Michael Howard είχε γράψει: «Οι πρώτες αφηγήσεις ενός πολέμου είναι συνήθως οι λιγότερο αξιόπιστες.» Αντίστοιχα, ο Carl von Clausewitz, το έγραφε ήδη από τον 19ο αιώνα. « Μέσα στην εγγενή αβεβαιότητα του πολέμου το πρώτο θύμα είναι η αλήθεια». Υπήρξαν άλλωστε και αρκετά ιστορικά παραδείγματα:
- Πόλεμος Ιράκ 2003 – «ο ιρακινός στρατός καταρρέει σε λίγες ώρες»
- Πόλεμος Ουκρανίας 2022 – «η Ρωσία καταρρέει οικονομικά σε εβδομάδες»
- Πόλεμος Γάζας 2023-2024 – «η Χαμάς τελειώνει σε λίγες μέρες»
Στην πράξη όμως, σχεδόν ποτέ δεν εξελίσσονται έτσι οι πόλεμοι. Οι ειδήσεις συχνά εντάσσονται σε ένα αφήγημα: “ο ένας νικά – ο άλλος καταρρέει” ενώ η πραγματικότητα είναι σχεδόν πάντα πολύ πιο σύνθετη. Η κατανόηση μιας σύγκρουσης απαιτεί χρόνο, επαληθευμένα δεδομένα και προσεκτική ανάλυση. Οι απόλυτες βεβαιότητες σε ένα περιβάλλον, όπου η πληροφόρηση είναι περιορισμένη, συνήθως αντανακλούν περισσότερο επικοινωνιακές ανάγκες, παρά πραγματική στρατηγική γνώση. Η ψύχραιμη αξιολόγηση δεν σημαίνει ουδετερότητα απέναντι στα γεγονότα. Σημαίνει όμως επίγνωση ότι η πραγματικότητα του πολέμου είναι πολύ πιο περίπλοκη από τις απλοϊκές αφηγήσεις που συχνά κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση. Η στρατιωτική ισχύς δεν είναι διακόπτης που απλώς ανοίγει ή κλείνει. Είναι ένα πολύπλοκο σύστημα δυναμικών ισορροπιών. Και όταν η δημόσια συζήτηση παρουσιάζει μια σύγκρουση ως άμεση “κατάρρευση”, συνήθως απλοποιεί ένα φαινόμενο που στη στρατηγική επιστήμη είναι βαθιά -μη γραμμικό.»
Θα επιθυμούσα επιπροσθέτως να τονίσω με έμφαση: Μακράν εμού η στήριξη σε ένα καθεστώς Θεοκρατικών αντιλήψεων, το οποίο καταπνίγει βάναυσα στοιχειώδεις ανθρώπινες ελευθερίες. Αλλά επίσης και εξ ίσου μακράν εμού, η συμπαράταξη με τους ισχυρούς της Γης, που επικαλούνται κατά περίσταση την Δημοκρατία και τις ανθρώπινες αξίες με αιματοβαμμένα χέρια από τον θάνατο 200 μικρών μαθητριών. Διεπράχθη έγκλημα πολέμου και αυτό δεν θα αλλάξει στους αιώνες ( αν βέβαια επιζήσει η ανθρωπότητα μέσα στο φρενοκομείο στο οποίο έχει εισέλθει). Στο παρόν άρθρο λοιπόν, επιχειρώ ψύχραιμα (όσο μπορώ) να αξιολογήσω επιλογές, να συστήσω σε βιαστικούς υπομονή και σύνεση και στους υπεραισιόδοξους εκτιμητές/αναλυτές την επανεξέταση πολλών κρίσιμων παραμέτρων, που πιθανότατα τους διαφεύγουν.
Η στρατιωτική ισχύς ενός Κράτους δεν καταρρέει τόσο εύκολα…
Το Ιράν χαρακτηρίζεται από διεθνείς αναλυτές ως κράτος φρούριο. Υπάρχει πολύ μεγάλος βαθμός force dispersal (διασπορά Δυνάμεων) Οι στρατιωτικές δομές δεν είναι συγκεντρωμένες, Υπάρχουν δεκάδες αεροπορικές βάσεις, πολύ μεγάλος (άγνωστος) αριθμός υπόγειων εγκαταστάσεων και διασπορά φορητών πυραυλικών μονάδων . Ειδικότερα για τις mobile launchers (κινητές πλατφόρμες εκτόξευσης πυραύλων), θα πρέπει να αναφερθεί ότι αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία επιβιωσιμότητας ενός πυραυλικού συστήματος και εξηγούν σε μεγάλο βαθμό, γιατί είναι δύσκολο να «καταρρεύσει» γρήγορα μια τέτοιου είδους πυραυλική άμυνα και η ικανότητα ανταπόδοσης της .
Γενικότερα η στρατιωτική ισχύς ενός κράτους είναι πολυεπίπεδη. Ακόμη κι αν χτυπηθούν, αεροπορία, βάσεις, ραντάρ, παραμένουν drones βαλλιστικοί πύραυλοι, proxies (ένοπλες οργανώσεις ή παραστρατιωτικές δυνάμεις ) , Ναυτικές δυνάμεις , asymmetric warfare (οργανώσεις με ασύμμετρα δόγματα και ικανά μέσα μάχης).
Και το Ιράν βασίζεται -επί σειρά ετών- σε αυτή ακριβώς την αμυντική αρχιτεκτονική. Η στρατιωτική ισχύς του δεν είναι ένα μονοδιάστατο μέγεθος που μπορεί να καταρρεύσει από τη μία στιγμή στην άλλη. Πρόκειται για ένα σύνθετο σύστημα που περιλαμβάνει πλήθος στοιχείων και συνιστωσών. Η αποδυνάμωση ενός ή περισσοτέρων από αυτά τα στοιχεία δεν συνεπάγεται -αυτόματα- και στρατηγική κατάρρευση. Εξ άλλου, η στρατιωτική ιστορία δείχνει ότι ακόμη και μετά από σημαντικές απώλειες, κράτη με μεγάλη γεωγραφική έκταση και διασπορά υποδομών, όπως το Ιράν, διατηρούν σημαντικές δυνατότητες αντίδρασης.
Αν θελήσουμε να σταθούμε στις κινητές πλατφόρμες εκτόξευσης πυραύλων, αυτής της χώρας, αυτές τοποθετούνται σε βαριά στρατιωτικά φορτηγά (TEL – Transporter Erector Launcher), ερπυστριοφόρα οχήματα, σε σήραγγες ή υπόγεια δίκτυα και σε κρυφές εγκαταστάσεις που επιτρέπουν την γρήγορη μετακίνηση. Σε αντίθεση με τις σταθερές βάσεις πυραύλων, οι οποίες μπορούν να εντοπιστούν και να καταστραφούν προληπτικά, οι κινητοί εκτοξευτές αλλάζουν συνεχώς θέση και συνακόλουθα χαρακτηρίζονται στρατηγικά κρίσιμοι, αφού είναι πολύ δύσκολο να πληγούν.
Για να γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει: να εντοπιστούν από δορυφόρους ή UA (μη επανδρωμένα αεροσκάφη) , να επιβεβαιωθεί ο στόχος και να εκτελεστεί το πλήγμα πριν μετακινηθούν. Αυτή η διαδικασία απαιτεί χρόνο, ενώ ένας εκτοξευτής μπορεί να μετακινηθεί μέσα σε λίγα μόλις λεπτά. Έτσι δημιουργείται , αυτό, που στη στρατηγική θεωρία ονομάζεται: survivable deterrent (αποτρεπτική ικανότητα επιβίωσης από το πρώτο πλήγμα).
Οι φορητοί εκτοξευτές χρησιμοποιούν τη λεγόμενη τακτική shoot and scoot. Δηλαδή φτάνουν σε προσωρινή θέση, εκτοξεύουν πυραύλους και εγκαταλείπουν άμεσα την περιοχή βολής, πριν να εντοπιστούν Η τακτική αυτή μειώνει δραματικά την πιθανότητα καταστροφής τους. Από την άλλη, η διασπορά είναι βασική αρχή επιβιωσιμότητας. Αν υπάρχουν: δεκάδες ή εκατοντάδες κινητοί εκτοξευτές σε μεγάλη γεωγραφική περιοχή, τότε ακόμη και μαζικά πλήγματα δεν μπορούν να τους εξουδετερώσουν όλους. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα διατηρεί ικανότητα ανταπόδοσης. Και εδώ γεννιέται η κρίσιμη αβεβαιότητα για τον αντίπαλο.
Οι κινητοί εκτοξευτές αποτελούν ένα σημαντικό στρατηγικό πρόβλημα. Ο αντίπαλος δεν γνωρίζει πόσοι εκτοξευτές παραμένουν ενεργοί και αυτή η αβεβαιότητα είναι κρίσιμη για την αποτροπή. Ακόμη κι αν καταστραφεί μεγάλο ποσοστό από αυτούς , το ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Πόσοι επιβίωσαν; Οι φορητοί εκτοξευτές επιτρέπουν σε μια χώρα να συνεχίσει να εκτοξεύει πυραύλους ακόμη και μετά από μεγάλες επιθέσεις. Αυτό οδηγεί σε μια δυναμική όπου καμία πλευρά δεν μπορεί να εξουδετερώσει πλήρως την άλλη και συνακόλουθα η σύγκρουση μετατρέπεται σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς. Ακριβώς αυτή η λογική εμφανίζεται σε πολλές σύγχρονες συγκρούσεις.
Το στρατηγικό συμπέρασμα Η ύπαρξη μεγάλου αριθμού mobile launchers σημαίνει ότι: η πλήρης εξουδετέρωση πυραυλικής ικανότητας του Ιράν είναι εξαιρετικά δύσκολη, η άμεση στρατιωτική κατάρρευση είναι απίθανη και η σύγκρουση τείνει να εξελιχθεί σε παρατεταμένο πόλεμο αντοχής .
Με άλλα λόγια, οι κινητοί εκτοξευτές είναι ένας από τους βασικούς λόγους που πολλές σύγχρονες συγκρούσεις δεν οδηγούν σε γρήγορη αποφασιστική νίκη, αλλά σε μακρόχρονη στρατηγική φθορά.
ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΔΥΣΚΟΛΟ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΕΙ ΤΟ ΠΥΡΑΥΛΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΙΡΑΝ
Το Ιράν διαθέτει πολύ μεγάλο strategic depth (στρατηγικό βάθος). Από την άλλη η Γεωλογία του είναι αμείλικτη. Η οροσειρά Zagros εκτείνεται στα δυτικά ενώ η οροσειρά Alborz στον βορρά. Κεντρικά υπάρχουν τεράστιες ερημικές περιοχές. Και αυτά τα ακραία Γεωμορφικά δεδομένα δημιουργούν χιλιάδες φυσικές κρυψώνες και δυνατότητα υπόγειων εγκαταστάσεων. Συνακόλουθα, μεγάλη δυσκολία εντοπισμού ακόμα και από δορυφόρους, καθιστώντας ιδιαίτερα δυσχερείς τις επιθετικές επιχειρήσεις. Η Zagros έχει μήκος περίπου 1.500 km. (Για να διατηρήσει κάποιος την εικόνα σύγκρισης/ έκτασης της τοπολογικής διάμετρου, περίπου 1,5 Ελλάδα (η απόσταση Θεσσαλονίκης-Γαύδου είναι περίπου 850–900 km). Πλάτος: 200–300 km. Υψηλότερη κορυφή:
Εικόνα 1. Τεκτονική Δομή των Βουνών Zagros
Dena (Kuh-e Dena) ≈ 4.409 m. Το μέσο υψόμετρο της οροσειράς δεν είναι ενιαίο, αλλά γενικά κυμαίνεται, με μια μέση εκτίμηση να πλησιάζει περίπου τα 2.000 m . Η δεύτερη έχει μήκος : περίπου 900 km (διάμετρος όση εκείνη της Ελλάδας) , πλάτος: 60–130 km, με πολύ μεγάλο μέσο υψόμετρο (περίπου 2.500 – 3.000 m) .
Πρόκειται για αχανείς περιοχές με αναρίθμητες κοιλάδες και σήραγγες, οι οποίες και τις καθιστούν ιδανικό αν όχι βέλτιστο περιβάλλον (ιδιαίτερα την δεύτερη) για ανάπτυξη υπόγειων στρατιωτικές βάσεων και διασποράς εκτοξευτών, καθώς είναι μία από τις μεγαλύτερες τεκτονικές ζώνες πτυχώσεων στον κόσμο. Αυτού του τύπου οι γεωλογικές δομές θεωρούνται από τους γεωλόγους και στρατηγικούς αναλυτές εξαιρετικά κατάλληλες για υπόγειες εγκαταστάσεις. Αξίζει να αναφερθεί ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό βάθος για τους ιρανικούς εκτοξευτήρες. Το Ιράν χρησιμοποιεί διαφορετικά επίπεδα προστασίας ανάλογα με τη βάση. Από τις δημόσιες εκτιμήσεις στρατιωτικών αναλυτών και δορυφορικών εικόνων προκύπτουν περίπου τρεις κατηγορίες.
Πολλές από τις λεγόμενες «missile cities» (πόλεις πυραύλων) βρίσκονται περίπου 300–500 μέτρα κάτω από την επιφάνεια ή μέσα σε ορεινούς όγκους. Σε μεγάλα δίκτυα σηράγγων μέσα σε βουνά (κυρίως στα όρη Zagros) με πολλαπλές εισόδους και σήραγγες διαφυγής.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι τέτοιες βάσεις βρίσκονται «σε βάθος περίπου 500 μέτρων» κάτω από βουνά σε πολλές περιοχές της χώρας. Σε πολλές περιπτώσεις οι εκτοξευτήρες δεν είναι απλώς «κάτω από το έδαφος», αλλά: μέσα σε οριζόντιες σήραγγες βουνών ο πραγματικό βάθος προστασίας προκύπτει από το πάχος του βράχου πάνω από τις σήραγγες. Ορισμένα συγκροτήματα κάτω από βουνά έχουν 60 και περισσότερα tunnel bunkers για κινητούς εκτοξευτήρες.
Οι πιο ευαίσθητες υποδομές (κυρίως πυρηνικές, αλλά δείχνουν την τεχνολογία κατασκευής) έχουν εκτιμηθεί ακόμη βαθύτερα: 800 m κάτω από την επιφάνεια σε ορισμένα τμήματα κρίσιμων εγκαταστάσεων. Αυτό δείχνει ότι το Ιράν έχει τεχνική δυνατότητα κατασκευής πολύ βαθέων υπόγειων συγκροτημάτων.
Στις εικόνες 1,2 είναι εμφανής η τυπική δομή των Zagros fold-and-thrust belt (ζώνη πτυχώσεων και εφιππεύσεων Ζάγκρος). Για να καταστεί αντιληπτό με απλά λόγια. Πτύχωση πετρωμάτων, σημαίνει ότι τα στρώματα πετρωμάτων λυγίζουν, καμπυλώνονται και σχηματίζουν: αντικλίνες (καμπυλώνονται προς τα πάνω) και σύγκλινες (συγκλίνουν προς το εσωτερικό). Επιπρόσθετα, πολύ μεγάλα τμήματα του φλοιού ολισθαίνουν το ένα πάνω στο άλλο κατά μήκος χαμηλής κλίσης ρηγμάτων. Και αυτό δημιουργεί τεράστια πάχη πετρωμάτων και γεωλογικές δομές τεράστιας αντοχής σε πλήγματα. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία θόλων πετρώματος και η ελαχιστοποίηση εντοπισμού για τους αισθητήρες από ψηλά. Οι αισθητήρες δεν «βλέπουν» πια καλά
Τα ΜΜΕ συχνά παράγουν αυτό που λέγεται: “victory narrative bias” δηλαδή αφήγηση βέβαιης νίκης, αφού κάτι τέτοιο αυξάνει την τηλεθέαση, απλοποιεί πολύπλοκες καταστάσεις, μεγιστοποιεί το σόου και δημιουργεί καθαρή αντιπαράθεση «καλού–κακού » Ωστόσο αυτό είναι στρατιωτικά επικίνδυνο. διότι δημιουργεί: ψευδείς προσδοκίες σαφή υποτίμηση του αντιπάλου και συνακόλουθα στρατηγικά λάθη.
Εικόνα 2
Καλό θα ήταν οι εκάστοτε προσκεκλημένοι αναλυτές να διαθέτουν επαρκή γνώση περί Πολέμου, ώστε να αποφεύγονται απόψεις τις μορφής ότι οι Ιρανοί «σε λίγο δεν θα μπορούν να σηκώσουν ούτε χαρταετό», η οποία ως θέση είναι στρατιωτικά τουλάχιστον αφελής. «Ο πόλεμος δεν είναι ένας ποδοσφαιρικός αγώνας. Δεν κρίνεται σε “σκορ” από εντυπωσιακά βίντεο ούτε σε τηλεοπτικά πάνελ. Κρίνεται σε πολύ πιο σύνθετες ισορροπίες ισχύος, φθοράς και στρατηγικής αντοχής.».
Η στρατηγική ανάλυση εκ προοιμίου και apriori απαιτεί νηφαλιότητα και μέτρο «Ο πόλεμος δεν είναι ποδοσφαιρικός αγώνας.
Εικόνα 3
Δεν κρίνεται σε εύρος “σκορ”, εντυπωσιακών βίντεο, ούτε και σε τηλεοπτικά πάνελ. Κρίνεται σε πολύ πιο σύνθετες ισορροπίες ισχύος, φθοράς και στρατηγικής αντοχής». Η πραγματική αξιολόγηση προαπαιτεί: επιχειρησιακά δεδομένα, δορυφορικές επιβεβαιώσεις και ανάλυση στρατιωτικής δομής.
Κάθε άλλη βεβαιότητα είναι επικοινωνιακή αφήγηση και όχι σοβαρή στρατιωτική ανάλυση. Η εικόνα 3 παρουσιάζει ένα 3D στρατηγικό μοντέλο ανθεκτικότητας της ιρανικής άμυνας, βασισμένο σε πολλαπλά σενάρια προσομοίωσης. Κάθε σημείο αντιπροσωπεύει ένα πιθανό επιχειρησιακό σενάριο. Ο Χ άξονας (μπροστά – οριζόντια) παριστά το γεωγραφικό βάθος / ορεινότητα. Δηλαδή ο βαθμός που το terrain προσφέρει φυσική προστασία (ορεινές περιοχές, υπόγειες εγκαταστάσεις, σήραγγες) . Όσο αυξάνουν οι τιμές στον άξονα Χ, τόσο αυξάνει και η φυσική προστασία. Ο Υ άξονας (πλάγια) μετρά τον βαθμό διασποράς των φορητών εκτοξευτών. Δηλαδή πόσο διασκορπισμένοι είναι οι κινητοί εκτοξευτές πυραύλων. Υψηλή διασπορά συνεπάγεται πολλούς κινητούς εκτοξευτές σε μεγάλη περιοχή. Όσο αυξάνουν οι τιμές στον άξονα Υ τόσο δυσκολότερος καθίσταται ο εντοπισμός. Ο Ζ άξονας (κατακόρυφος) δείκτης αντοχής πολέμου φθοράς Δηλαδή δείχνει την ικανότητα του Ιράν να συνεχίσει τον πόλεμο μετά από πλήγματα. Με απλά λόγια: πόσο ανθεκτική είναι η στρατιωτική ιρανική δομή και πόσο εύκολα εξαντλείται ή όχι. Τα χρώματα των σημείων δείχνουν τη στρατηγική ανθεκτικότητα:
Εικόνα 4
μπλε = χαμηλή, πράσινο = μέτρια, πορτοκαλί = υψηλή, κόκκινο =πολύ υψηλή.
Το τελικό συμπέρασμα που συνάγεται είναι ότι όσο αυξάνει το γεωγραφικό βάθος και η διασπορά των mobile launchers, τόσο αυξάνει η ανθεκτικότητα στον πόλεμο φθοράς. Κάτι που επιβεβαιώνεται και από την εικόνα 4. Αν ένα κράτος διαθέτει 1000 φορητούς εκτοξευτές και έχει ήδη καταστραφεί το 60%, αυτό δεν συνιστά κατάρρευση. Αποτελεί απλά μείωση της πυραυλικής ισχύος του . Και η μέχρι σήμερα φημολογούμενη εικόνα κατάρρευσης της ιρανικής άμυνας δεν επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα στρατιωτικά δεδομένα. Γεγονός δε είναι ότι αυτού του είδους η υπεραισιόδοξη αφήγηση για την δική μας αστραπιαία Νίκη αντίστοιχα την κατάρρευση του αντιπάλου δεν αφορά μόνο τα ελληνικά μέσα. Αποτελεί γενικό φαινόμενο της πολεμικής επικοινωνίας. Σε ένα λαθεμένο και απλοϊκό πλαίσιο υπεραπλούστευσης όλων των στρατιωτικών εξελίξεων, οι πολύπλοκες επιχειρήσεις παρουσιάζονται σαν επικείμενη μορφή «κατάρρευσης», «ο αντίπαλος τελείωσε», «σε λίγο δεν θα έχει τίποτα»… Βλέπουμε εικόνες μαζικών πυραυλικών επιθέσεων, χωρίς να αναλύεται με σοβαρότητα και σε βάθος η συνολική στρατιωτική δομή ενός κράτους.
Όσο πιο γρήγορα εμφανίζονται τα απόλυτα συμπεράσματα, τόσο πιθανότερο είναι να βρίσκονται ακόμη μέσα στην ομίχλη του πολέμου»
ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΧΕΡΣΑΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΙΡΑΝ ΘΑ ΗΤΑΝ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΥΨΗΛΟΥ ΡΙΣΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΡΑΣΤΙΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ
«Μην επιτίθεσαι ποτέ σε εχθρό που κατέχει το ύψωμα και σε περιμένει. Η πιο επικίνδυνη μάχη είναι εκείνη που δίνεις στο έδαφος που έχει επιλέξει ο αντίπαλος»…
(Sun Tzu, η Τέχνη του Πολέμου )
Υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες (Reuters, Washington Post, TIME, Institute for the Study of War), για το ότι στο αμερικανικό στρατιωτικό κατεστημένο υπήρξαν σοβαρότατες επιφυλάξεις και διαφωνίες αναφορικά με την τελική απόφαση εμπλοκής. Μη επιβεβαιωμένες , αλλά πολλαπλώς συγκλίνουσες πληροφορίες αναφέρουν ότι τέτοιες εκδήλωσε και ο Αμερικανός Αρχηγός των Ε.Δ. σχετικά με τον βαθμό ρίσκου και το προβλεπόμενο κόστος.
Δεν επρόκειτο για «εξέγερση στρατηγών», αλλά για στρατηγική διαφωνία λήψης της τελικής απόφασης . Και ως ανεμένετο το βασικό επιχείρημα των εν λόγω επιφυλάξεων εστιάστηκε και στο βασικό στρατηγικό ερώτημα: Μπορεί μια αεροναυτική εκστρατεία να επιβάλει πολιτικό αποτέλεσμα σε ένα μεγάλο κράτος, χωρίς χερσαία εισβολή; Και η ιστορία των πολέμων δείχνει ότι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα υπήρξε συνήθως αρνητική, κάτι που εξηγεί το γιατί αρκετοί σοβαροί στρατιωτικοί αναλυτές θεωρούν -σήμερα- πιθανότερη μια παρατεταμένη σύγκρουση φθοράς παρά μια γρήγορη κατάρρευση.
Ο ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ, ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΠΟΒΕΙ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΣ ;
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διατηρούν σαφή αεροπορική υπεροχή (πιο σωστά, αεροπορική κυριαρχία) πάνω από το Ιράν . Ωστόσο , αυτό μόνο του, δεν μεταφράζεται -αυτόματα- σε επικείμενη σύντομη στρατηγική νίκη. Σε αεροπορική τεχνολογία και αισθητήρες η διαφορά είναι τεράστια. Πού όμως διαφοροποιείται η εικόνα; Το Ιράν επιχειρεί να δημιουργήσει Anti-Access / Area Denial (A2/AD)-δηλαδή άρνηση πρόσβασης και άρνηση ελέγχου περιοχής. Με απλές λέξεις, ένα περιβάλλον όπου η αεροπορία του αντιπάλου μπορεί να πετά, αλλά δεν μπορεί να επιχειρεί ελεύθερα. Τα εργαλεία είναι: μεγάλος αριθμός SAM (Bavar-373, Khordad, S-300), κινητοί εκτοξευτές, υπόγειες βάσεις, διασπορά στόχων, πύραυλοι και drones αντιποίνων. ορεινές περιοχές όπως τα Zagros Mountains, οι βάσεις μέσα σε βουνά μπορούν: να αντέξουν πολλαπλά συμβατικά πλήγματα.
Εικόνα 5
Σε bunker-buster όπλα (υψηλής διατρητότητας) , να παραμείνουν λειτουργικές για μεγάλο χρονικό διάστημα να διατηρούν εκτοξευτές και πυραύλους προστατευμένους. Ναι. Υπάρχει εκτίμηση αναλυτών ότι ορισμένα ιρανικά συγκροτήματα πυραύλων βρίσκονται κάτω από 700–800 μέτρα βράχου, κάτι που δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα ακόμη και για τις μεγαλύτερες bunker-buster. Το Ιράν έχει επιλέξει στρατηγική: “survivable retaliation” (επιβιώσιμη ανταπόδοση). Δηλαδή ακόμη και αν χαθούν βάσεις, ακόμη και αν χαθούν αεροσκάφη να συνεχίσει να μπορεί να εκτοξεύει βαλλιστικούς πυραύλους, cruise και drones.
Αν λοιπόν μιλούσαμε καθαρά στρατιωτικά θα λέγαμε ότι ΗΠΑ / Ισραήλ διατηρούν σαφή αεροπορική υπεροχή. Μπορούν να ελέγξουν τον ουρανό του Ιράν. Αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μπορούν να ελέγξουν τον πόλεμο.
Η εικόνα 5 είναι ένα 3D Monte Carlo διάγραμμα στρατηγικού αποτελέσματος που δείχνει πώς η επιτυχία μιας επιχείρησης επηρεάζεται από δύο βασικούς παράγοντες. Την αεροπορική κυριαρχία, αλλά και την δυσκολία εντοπισμού στόχων. Ο οριζόντιος άξονας Χ είναι ο άξονας της αεροπορικής κυριαρχίας και δείχνει πόσο πλήρης είναι ο έλεγχος του αέρα. Όσο αυξάνουν οι τιμές στον άξονας, τόσο μεγαλύτερη καθίσταται η αεροπορική υπεροχή.
Ο άξονας Υ μετρά την δυσκολία εντοπισμού στόχων Δείχνει πόσο δύσκολο είναι να βρεθούν οι στόχοι. Επηρεάζεται από υπόγειες εγκαταστάσεις σήραγγες, διασπορά κινητών εκτοξευτών, ορεινό έδαφος καμουφλάζ / παραπλάνηση.
Όσο αυξάνουν εδώ οι τιμές, τόσο δυσκολότερη καθίσταται η καταστροφή των στόχων. Ο κατακόρυφος άξονας Ζ δίνει την πιθανότητα στρατηγικού αποτελέσματος. Η χρωματική κλίμακα δείχνει με σκούρο μπλε την υψηλή πιθανότητα και με ανοιχτό μπλε την χαμηλή πιθανότητα.
Η επιφάνεια δεν προέρχεται από ένα μόνο υπολογισμό. Κάθε σημείο της είναι μέση πιθανότητα από εκατοντάδες τυχαία σενάρια προσομοίωσης. Δηλαδή το μοντέλο υπολογίζει πολλές πιθανές εξελίξεις της μάχης και παίρνει τον μέσο όρο. Το διάγραμμα αποτυπώνει μια βασική αρχή στρατιωτικής στρατηγικής. Η αεροπορική κυριαρχία αυξάνει την πιθανότητα επιτυχίας. Όσο κινούμαστε προς τα δεξιά στον άξονα Χ, η επιφάνεια ανεβαίνει. Η δυσκολία εντοπισμού μειώνει την επιτυχία. Όσο ανεβαίνουμε στον άξονα Υ, η επιφάνεια πέφτει.
Το τελικό συμπέρασμα : Η αεροπορική υπεροχή /από μόνη της/ δεν αρκεί όταν οι στόχοι είναι δύσκολο να εντοπιστούν Και συνακόλουθα μειώνεται η αποτελεσματικότητα των αεροπορικών επιθέσεων. Μία τελική φράση που συνοψίζει την κατάσταση . Στον πόλεμο, τίποτε δεν είναι τόσο ισχυρό όσο φαίνεται και τίποτε δεν είναι τόσο βέβαιο όσο νομίζουμε. Και αρκετές φορές είναι πιθανό, ακόμη και η απόλυτη υπεροχή να συναντήσει το απρόβλεπτο.
ΙΡΑΝ: Ο εφιάλτης του αεροπορικού Πολέμου. Εκεί η αεροπορική υπεροχή σημαίνει «ελέγχεις τον αέρα , αλλά δεν ελέγχεις το έδαφος». Η γεωγραφία του πολέμου δεν είναι μόνο βουνά και κοιλάδες· είναι και κορυφές αβεβαιότητας. Κάθε σχέδιο πολέμου ξεκινά με βεβαιότητα αλλά τελειώνει μέσα στην ομίχλη της αβεβαιότητας. Η πραγματικότητα είναι σχεδόν πάντοτε πιο περίπλοκη από τις πρώτες τηλεοπτικές εντυπώσεις. Και όσο πιο γρήγορα εμφανίζονται οι βεβαιότητες, τόσο πιθανότερο είναι να βρίσκονται ακόμη μέσα στην ομίχλη του πολέμου.»
ΓΙΑΤΙ Η ΙΡΑΝΙΚΗ ΑΜΥΝΑ ΔΕΝ ΔΕΙΧΝΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ
Η έννοια της «κατάρρευσης» μιας άμυνας, συχνά παρερμηνεύεται. Στρατιωτικά, κατάρρευση σημαίνει συστημική απώλεια λειτουργίας. Όχι απλά επιτυχίες του αντιπάλου. Για να μιλήσουμε για πραγματική κατάρρευση θα έπρεπε να παρατηρηθούν ταυτόχρονα: Απώλεια διοίκησης και ελέγχου (Command & Control), αδυναμία συγκρότησης νέων γραμμών άμυνας, κατάρρευση ρυθμού επιχειρήσεων και εξουδετέρωση της ικανότητας ανταπόδοσης. Μέχρι σήμερα , τέτοιες ενδείξεις δεν εμφανίζονται σε δομικό επίπεδο.
Η στρατιωτική ισχύς δεν είναι διακόπτης που απλώς ανοίγει ή κλείνει. Είναι ένα πολύπλοκο σύστημα δυναμικών ισορροπιών. Όταν οι αναλύσεις παρουσιάζουν την πραγματικότητα ως άμεση “κατάρρευση”, απλοποιούν ένα φαινόμενο που στη στρατηγική επιστήμη είναι βαθιά -μη γραμμικό. Αντίθετα λοιπόν αυτό που παρατηρείται είναι η ανθεκτικότητα των υποδομών, οι οποίες είναι σχεδιασμένες με υψηλό βαθμό προστασίας και εφεδρειών. Αυτοί οι παράγοντες οδηγούν σε αμυντική αντοχή και όχι σε κατάρρευση. Στη στρατιωτική ανάλυση υπάρχει μια βασική αρχή: Αν μια χώρα συνεχίζει να εκτοξεύει πυραύλους σε τακτική βάση, τότε το σύστημα εκτόξευσης και διοίκησης δεν έχει καταρρεύσει. Γιατί τα συνεχή πυραυλικά πλήγματα είναι ένδειξη ότι η άμυνα δεν κατέρρευσε ; Η αλυσίδας διοίκησης (C2) επιβίωσε. Yπάρχουν επαρκή αποθέματα πυραύλων Oι βάσεις αποθήκευσης δεν καταστράφηκαν. Επιβίωσαν τα logistics.
Εικόνα 6. Η στρατιωτική ισορροπία δεν είναι δυαδική: δεν υπάρχει μόνο «ισχυρός», «κατέρρευσε» . Υπάρχει ένα συνεχές φάσμα καταστάσεων.
Yπάρχουν επαρκή αποθέματα πυραύλων Oι βάσεις αποθήκευσης δεν καταστράφηκαν. Επιβίωσαν τα logistics.
(η εκτόξευση απαιτεί καύσιμα, μεταφορές, τεχνική υποστήριξη. Αν η υποδομή logistics είχε καταστραφεί, οι εκτοξεύσεις θα μειώνονταν δραματικά).
Εικόνα 7. «Στον σύγχρονο πυραυλικό πόλεμο, η κατάρρευση δεν αρχίζει όταν ο εχθρός έχει πολλούς πυραύλους, αλλά όταν ο κορεσμός συναντά την επιβίωση των εκτοξευτών»
ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ: ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΟΥ ΟΔΕΥΟΥΜΕ
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η σύγκρουση δεν οδηγείται σε μια γρήγορη και καθαρή στρατιωτική κατάληξη. Τα κράτη -στους καιρούς μας- δεν καταρρέουν ως χάρτινοι πύργοι. Αντίθετα, όλα τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα μορφή πολέμου φθοράς (εκτός και αν ακολουθήσει σοβαρό στρατηγικό γεγονός που θα διαφοροποιήσει δραματικά την κατάσταση) , όπου η τεχνολογία, η γεωγραφία και η ανθεκτικότητα των στρατιωτικών συστημάτων παίζουν τον καθοριστικό ρόλο. Όσο οι κινητοί εκτοξευτές παραμένουν ενεργοί και διασκορπισμένοι, όσο η γεωγραφία προσφέρει βάθος και απόκρυψη, η σύγκρουση δύσκολα μπορεί να οδηγηθεί σε μια άμεση και ολοκληρωτική στρατιωτική νίκη.
Θα επιθυμούσα με βάση τα παραπάνω και με κάθε ευγένεια, απευθυνόμενος προς τους υπεραισιόδοξους των πάνελ, ότι σε τέτοιου είδους συνθήκες, η ιστορία δείχνει ότι οι πόλεμοι τείνουν να μετατρέπονται σε αγώνα αντοχής σχετικά με το ποιος θα διατηρήσει περισσότερο αντοχές και τις επιχειρησιακές του δυνατότητες. Ποιος θα αντέξει το οικονομικό και πολιτικό κόστος, και ποιος θα διατηρήσει την ικανότητα να πλήττει τον αντίπαλο παρά τα συνεχή πλήγματα. Το μεγάλο ερώτημα επομένως δεν είναι ποιος θα κερδίσει μια μεμονωμένη μάχη ή μια επιχείρηση.
Εικόνα 8
Συνεκτιμήστε επίσης κύριοι μία σημαντικότατη συνιστώσα. Την κοινωνική. Άραγε αναλογιστήκατε πόσα φέρετρα μπορούν να υποδεχθούν οι Αμερικανοί πολίτες την ώρα που η κρίση στην αμερικανική κοινωνία έχει αγγίξει την κόκκινη περιοχή; Σας προβληματίζει η λεγόμενη κοινωνική κόπωση του πολέμου; Αλήθεια δεν το άκουσα πουθενά. Κι όμως… Δεν απαιτούνται «προχωρημένα» Μαθηματικά για να εκτιμήσει κάποιος το πόρισμα της τελευταίας εικόνας 8. Σε παρατεταμένους πολέμους φθοράς, η πιο κρίσιμη καμπύλη δεν είναι μόνον η στρατιωτική, αλλά και η κοινωνική.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος θα μπορέσει να αντέξει περισσότερο στον χρόνο. Και σε αυτό το σημείο η γεωγραφία, η διασπορά των συστημάτων και η στρατηγική ανθεκτικότητα αποκτούν -ίσως- μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την απόλυτη στρατιωτική ισχύ.
Ίσως τελικά η πιο σιωπηλή αλλά καθοριστική διάσταση αυτής της σύγκρουσης να αναδύεται μέσα από την ρήση του Σουν Τσου, πριν από αιώνες:
«Ο πόλεμος δεν κρίνεται μόνο από το ποιος πλήττει πρώτος, αλλά από το ποιος μπορεί να συνεχίσει να πολεμά όταν ο άλλος πιστεύει ότι έχει ήδη νικήσει.»
Και αυτό είναι το συνολικό πλαίσιο που θα καθορίσει τις εξελίξεις των επόμενων μηνών.
Ακολουθήστε τη σελίδα του metrosport.gr και στο google news
Μπείτε στην παρέα μας στο instagram
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook
Εγγραφείτε στο κανάλι του metrosport.gr και του Metropolis 95.5 στο youtube
