«Ρουά ματ» ΗΠΑ σε Τουρκία για F-35: Γιατί δεν πληροί τις προϋποθέσεις επανένταξης

Ξεκάθαρο μήνυμα προς την Άγκυρα αποστέλλει το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών, ξεκαθαρίζοντας ότι η πολιτική των ΗΠΑ σχετικά με την πιθανή παραχώρηση μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία παραμένει αυστηρή και αμετάβλητη.

Σε επίσημη απάντησή του προς το Κογκρέσο —κατόπιν σχετικής επιστολής του Δημοκρατικού βουλευτή Γουέσλι Μπελ— το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπογραμμίζει ότι η τουρκική πλευρά δεν έχει εκπληρώσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις που ορίζει ο αμερικανικός νόμος, με την κατοχή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 να παραμένει βασικό «αγκάθι» στις σχέσεις των δύο πλευρών.

Μάλιστα, προκειμένου να εξεταστεί οποιαδήποτε μελλοντική ένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, η Άγκυρα οφείλει να:

• απομακρύνει πλήρως το σύστημα S-400 και τον σχετικό εξοπλισμό από την επικράτειά της
• παρέχει εγγυήσεις ότι δεν πρόκειται να προμηθευτεί αντίστοιχο εξοπλισμό στο μέλλον
• συμμορφωθεί με το άρθρο 231 του νόμου CAATSA και το άρθρο 1245 του Νόμου περί Εθνικής Άμυνας (NDAA)

Όπως χαρακτηριστικά εκτιμά η Ουάσινγκτον, η ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 στο ίδιο αμυντικό περιβάλλον εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους διαρροής τεχνογνωσίας, επιβεβαιώνοντας ότι παρά τις κατά καιρούς θετικές δηλώσεις της αμερικανικής ηγεσίας για τις διμερείς σχέσεις με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν υφίσταται κανένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα παράδοσης των αεροσκαφών.

Αμερικανικό «μπλόκο» στις αμυντικές συναλλαγές με τη Ρωσία 

Σύμφωνα με το άρθρο 231 του CAATSA ο εκάστοτε πρόεδρος των ΗΠΑ υποχρεούται να επιβάλλει τουλάχιστον πέντε συγκεκριμένες κυρώσεις σε οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο πραγματοποιεί ουσιώδεις συναλλαγές με φορείς που συνδέονται με την άμυνα ή τις μυστικές υπηρεσίες της Μόσχας. Στους ρωσικούς οργανισμούς που παρακολουθούνται στενά περιλαμβάνονται:

• Η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών του Στρατού (GRU)
• Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB)
• Η Υπηρεσία Εξωτερικής Πληροφορίας (SVR)
• Εταιρείες τεχνολογίας και λογισμικού που εμπλέκονται σε κυβερνοεπιθέσεις

Παρά τον αυστηρό χαρακτήρα του μέτρου, υπάρχει η δυνατότητα να ανασταλούν προσωρινά οι κυρώσεις για συγκεκριμένο πρόσωπο ή φορέα, εφόσον ενημερώσει εγγράφως τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου. Για να εγκριθεί μια τέτοια εξαίρεση, πρέπει να πιστοποιείται ότι:

1. Εξυπηρετεί τα ζωτικά συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών 
2. Δεν διακυβεύεται η ακεραιότητα των διεθνών συμμαχιών των ΗΠΑ (όπως το ΝΑΤΟ).
3. Δεν τίθεται σε κίνδυνο η αμερικανική αμυντική τεχνολογία και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις 
4. Η εμπλεκόμενη χώρα λαμβάνει μέτρα για τη σταδιακή μείωση του ρωσικού αμυντικού εξοπλισμού στο οπλοστάσιό της ή συνεργάζεται με τις ΗΠΑ σε άλλα κρίσιμα μέτωπα ασφαλείας 

Η νομοθεσία προβλέπει, επίσης, τη δυνατότητα καθυστέρησης της επιβολής κυρώσεων, εφόσον αποδεικνύεται ότι το ελεγχόμενο μέλος μειώνει δραστικά τον όγκο των συναλλαγών του με τη Ρωσία. Ωστόσο, για όσους παραβιάζουν ή επιχειρούν να καταστρατηγήσουν το νομικό αυτό πλαίσιο, προβλέπονται βαρύτατες ποινές, αντίστοιχες με εκείνες που επιβάλλονται για παραβάσεις της ομοσπονδιακής νομοθεσίας περί διεθνών οικονομικών εξουσιών σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Πλήρες «πάγωμα» κονδυλίων και τεχνογνωσίας

Μεταξύ άλλων, βάσει των διατάξεων του Άρθρου 1245 του Νόμου περί Εθνικής Άμυνας, απαγορεύεται ρητά στο Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ να χρησιμοποιήσει ομοσπονδιακά κονδύλια για:

• Τη μεταφορά μαχητικών F-35, ανταλλακτικών ή υποστηρικτικού εξοπλισμού στην Τουρκία
• Τη διοχέτευση τεχνικών δεδομένων, πνευματικής ιδιοκτησίας ή τεχνογνωσίας συντήρησης που θα επέτρεπαν στην Άγκυρα να αναπτύξει δική της εγχώρια υποδομή υποστήριξης των αεροσκαφών
• Την κατασκευή ή διευκόλυνση εγκαταστάσεων αποθήκευσης των αεροσκαφών επί τουρκικού εδάφους

Οι αυστηροί όροι για πιθανή άρση του εμπάργκο

Το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει ότι οι Υπουργοί Άμυνας και Εξωτερικών των ΗΠΑ μπορούν να εξαιρέσουν την Τουρκία από τους περιορισμούς αυτούς μόνο εφόσον πιστοποιήσουν εγγράφως στο Κογκρέσο ότι η τουρκική κυβέρνηση:

1. Δεν κατέχει πλέον το σύστημα S-400 ούτε σχετικό εξοπλισμό, υλικά ή προσωπικό.
2. Έχει παράσχει αξιόπιστες δεσμεύσεις ότι δεν πρόκειται να προμηθευτεί ξανά το εν λόγω σύστημα στο μέλλον.
3. Δεν έχει προχωρήσει σε νέες αγορές ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια και τις τεχνολογίες των F-35.

Ακόμη και στην περίπτωση υποβολής της σχετικής πιστοποίησης, απαιτείται υποχρεωτική περίοδος αναμονής 90 ημερών πριν από οποιαδήποτε άρση των περιορισμών.