«Ο Γιάννης ο φονιάς»: Το τραγούδι που έκρυβε ένα αληθινό έγκλημα και η απαγόρευση στον Μητσιά

Ένα από τα πιο εμβληματικά τραγούδια της ελληνικής μουσικής, ο «Γιάννης ο φονιάς», βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της επικαιρότητας, όχι μόνο για την ιστορία που αφηγείται, αλλά και για μια πρωτοφανή στιγμή στη σκηνή: ο Μανώλης Μητσιάς, μετά από πενήντα χρόνια ερμηνείας του, αναγκάστηκε να το απαγγείλει αντί να το τραγουδήσει.

Η αφορμή ήταν η απαγόρευση δημόσιας εκτέλεσης έργων του Μάνου Χατζιδάκι χωρίς ειδική άδεια, από τον γιο του και διαχειριστή του έργου του, Γιώργο Χατζιδάκι. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη συναυλία που πραγματοποιήθηκε στο Αρχαίο Θέατρο Δίου προς τιμήν του Νίκου Γκάτσου. Όταν ανακοινώθηκε πως το τραγούδι δεν μπορούσε να ακουστεί με τη μουσική του Χατζιδάκι, το κοινό αντέδρασε έντονα, ενώ ο Μητσιάς επέλεξε να απαγγείλει τους στίχους.

Ο ίδιος αποκάλυψε πως τη στιγμή εκείνη ο κόσμος άρχισε αυθόρμητα να τραγουδά τον «Γιάννη τον φονιά», αποδεικνύοντας πως κάποια τραγούδια έχουν ξεπεράσει τα όρια ενός δημιουργού και έχουν γίνει κομμάτι της συλλογικής μνήμης.

Το τραγούδι γράφτηκε από τον Νίκο Γκάτσο σε μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και κυκλοφόρησε το 1976 στον δίσκο «Αθανασία». Ο Χατζιδάκις μάλιστα είχε ζητήσει από τον Μητσιά να το ερμηνεύσει «συνωμοτικά», με τη λεπτή δραματικότητα που απαιτούσε η ιστορία.

Πίσω όμως από τους ποιητικούς στίχους κρύβεται ένα πραγματικό και συγκλονιστικό έγκλημα. Η ιστορία ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1960 σε χωριό της Ηλείας. Ένας 40χρονος άνδρας, παντρεμένος και πατέρας επτά παιδιών, ανακάλυψε μέσα στο βιολί του στενού του φίλου ερωτικές επιστολές που αποκάλυπταν τη σχέση του με τη σύζυγό του.

Η αποκάλυψη οδήγησε σε μια τραγωδία: ο άνδρας σκότωσε τη γυναίκα του και στη συνέχεια παραδόθηκε στις αρχές. Η κοινωνία της εποχής, επηρεασμένη από τα τότε ήθη και αντιλήψεις περί «τιμής», τον αντιμετώπισε με διαφορετικό τρόπο από ό,τι θα συνέβαινε σήμερα.

Ο Γκάτσος μετέτρεψε αυτή τη σκοτεινή ιστορία σε ένα ποιητικό τραγούδι για την ενοχή, τη μοναξιά και τον ανθρώπινο πόνο. Ο «Γιάννης ο φονιάς» δεν είναι απλώς η αφήγηση ενός εγκλήματος· είναι ένας καθρέφτης μιας ολόκληρης εποχής, όπου οι κοινωνικοί κανόνες, η σιωπή και οι οικογενειακές τραγωδίες έμεναν συχνά κρυμμένα πίσω από κλειστές πόρτες.

Πενήντα χρόνια μετά, οι στίχοι του Γκάτσου και η μουσική του Χατζιδάκι συνεχίζουν να προκαλούν συγκίνηση, θυμίζοντας πως ορισμένα έργα τέχνης ανήκουν τελικά στη μνήμη όλων.

Οι στίχοι:

Ο Γιάννης ο φονιάς, παιδί μιας Πατρινιάς

κι ενός Μεσολογγίτη

Προχτές την Κυριακή μετά απ' τη φυλακή

επέρασ' απ' το σπίτι

Του βγάλαμε γλυκό,τού βγάλαμε και μέντα

μα για το φονικό δεν είπαμε κουβέντα

Μονάχα το Φροσί με δάκρυ θαλασσί

στα μάτια τα μεγάλα

Τού φίλησε βουβά τα χέρια τ' ακριβά

και βγήκε από τη σάλα

Δεν μπόρεσε κανείς τον πόνο της ν' αντέξει

Κι ούτε ένας συγγενής να πει δεν βρήκε λέξη

Κι ο Γιάννης ο φονιάς στην άκρη της γωνιάς

με του καημού τ' αγκάθι

Θυμήθηκε ξανά φεγγάρια μακρινά

και τ' όνειρο που εχάθη