Μπαρκούκης στη «Μ»: «Μάστιγα τα αναβολικά στον μαζικό αθλητισμό»

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΩΡΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ

Το ερευνητικό πρόγραμμα «SAFE YOU» που συντονίζεται από το ΤΕΦΑΑ του ΑΠΘ στοχεύει στην καταπολέμηση του ντόπινγκ σε χώρους αθλητισμού όπως το fitness και τα γυμναστήρια

Η χρήση αναβολικών ουσιών σε χώρους μαζικού αθλητισμού δείχνει να έχει αυξητικές τάσεις, ενώ 1 στους 4 αθλούμενους νέους χρησιμοποιεί ή έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν αναβολικές ουσίες για να βελτιώσει την απόδοσή του σύμφωνα με έρευνα του ΑΠΘ που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «SAFE YOU».

Πρόκειται για ένα ερευνητικό πρόγραμμα που έχει ως σκοπό την καταπολέμηση του ντόπινγκ σε χώρους αθλητισμού όπως το fitness και τα γυμναστήρια.  Το συγκεκριμένο πρόγραμμα, που έχει ήδη ξεκινήσει και θα διαρκέσει ως το 2017, χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και συντονίζεται από το Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ) του ΑΠΘ.

Σε αυτό συμμετέχει μια διεθνής ομάδα ειδικών επιστημόνων που συνεργάζονται για να αναπτύξουν ένα διαδικτυακό εκπαιδευτικό εργαλείο που θα απευθύνεται σε νεαρούς αθλούμενους και θα τους ενημερώνει για τους κινδύνους του ντόπινγκ, τις ασφαλείς εναλλακτικές πρακτικές καθώς και αποτελεσματικούς τρόπους αποφυγής της χρήση ουσιών ντόπινγκ.

Ο Επιστημονικός Υπεύθυνος του ερευνητικού προγράμματος «SAFE YOU», Επίκουρος Καθηγητής του ΤΕΦΑΑ του ΑΠΘ, Βασίλης Μπαρκούκης μίλησε στη «Μ» σχετικά με το SAFE YOU και τα αποτελέσματα των ερευνών που έγιναν στο πλαίσιο του συγκεκριμένου προγράμματος. Ο ίδιος αναφέρθηκε στους λόγους για τους οποίους παρατηρείται το φαινόμενο του ντόπινγκ στο μαζικό αθλητισμό, αλλά και στον τρόπο αντιμετώπισής του.

- Τι ακριβώς είναι το πρόγραμμα SAFEYOU που συντονίζεται από το ΤΕΦΑΑ του ΑΠΘ; Ποιοι συμμετέχουν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα;

“Το SAFEYOU (Strengthening the Anti-Doping Fight in Fitness and Exercise in Youth) είναι ένα καινοτόμο ερευνητικό πρόγραμμα που έχει ως σκοπό, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού εργαλείου που θα συμβάλλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος της χρήσης ουσιών και μεθόδων ντόπινγκ σε χώρους αναψυχής και άθλησης για όλους, και γενικότερα το μαζικό αθλητισμό. Βασική επιδίωξη του εκπαιδευτικού εργαλείου που θα δημιουργηθεί είναι να μπορεί εύκολα να προσαρμοστεί και να χρησιμοποιηθεί από τους ενδιαφερόμενους φορείς (εκπαιδευτικούς, προπονητές, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στην άθληση και τον αθλητισμό) σε όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε. Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος ERASMUS+ με κύριο συντονιστή το Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και βασικό φορέα συνεργασίας το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν επίσης το Πανεπιστήμιο Kingston του Λονδίνου, το Πανεπιστήμιο της Ρώμης Foro Italico, το Πανεπιστήμιο του Potsdam στη Γερμανία, ο Κυπριακός Οργανισμός Αθλητισμού και ο Εθνικός Οργανισμός Αντι-Ντόπινγκ της Γερμανίας».

Στο πλαίσιο του «SAFEYOU» πραγματοποιήθηκε έρευνα σχετικά με την χρήση ουσιών ντόπινγκ στο μαζικό αθλητισμό. Ποια είναι τα συμπεράσματα της έρευνας;

«Πράγματι, στην πρώτη φάση του προγράμματος πραγματοποιήθηκαν δύο ερευνητικές δραστηριότητες. Η πρώτη αποσκοπούσε στην καταγραφή της συχνότητας του φαινομένου και στην διερεύνηση των ψυχοκοινωνικών παραμέτρων που συνδέονται με τη χρήση του ντόπινγκ στον αναψυχικό αθλητισμό. Στη μελέτη αυτή συμμετείχαν 200 περίπου άτομα, ηλικίας 15 έως 25 ετών που ασχολούνταν με το fitness, το bodybuilding, το cross-fit, τους δρόμους υγείας και τις πολεμικές τέχνες. Από την αξιολόγηση των δεδομένων διαπιστώθηκε ότι 1 στους 4 αθλούμενους νέους που συμμετείχε στην έρευνα χρησιμοποιούσε ή έχει χρησιμοποιήσει κατά το παρελθόν απαγορευμένες ουσίες για να βελτιώσει την απόδοσή του. Δεδομένου ότι το 2010 καταγράφονταν ποσοστά περί το 10%, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης που αγγίζουν το 25%, δείχνουν μια καθαρή αυξητική τάση στη συχνότητα χρήσης ουσιών ντόπινγκ. Συνεπώς, πρόκειται για ένα ταχέως αναπτυσσόμενο φαινόμενο που τείνει να εξελιχθεί σε πρόβλημα δημόσιας υγείας και πλήττει κυρίως τους νέους».

-Η δεύτερη έρευνα τι αφορούσε;

 «Η δεύτερη μελέτη αφορούσε την καταγραφή των αντιλήψεων και των πεποιθήσεων των αθλουμένων σχετικά με τους τρόπους πληροφόρησης και την πρόσβαση σε απαγορευμένες ουσίες ντόπινγκ. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης έδειξαν ότι οι κυριότερες πηγές πληροφόρησης για την αγορά και τη χρήση αναβολικών ουσιών ήταν το διαδίκτυο (διαφημίσεις και διαδικτυακά καταστήματα που εμπορεύονται συναφείς ουσίες), οι διαδικτυακές ομάδες συζητήσεων μεταξύ άλλων χρηστών αναβολικών ουσιών, οι φίλοι που χρησιμοποιούν αναβολικές ουσίες καθώς και τα άτομα που εργάζονται ως γυμναστές σε χώρους μαζικού αθλητισμού. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι οι αθλούμενοι λαμβάνουν πληροφορίες και αγοράζουν τις ουσίες από πολλές διαφορετικές πηγές, οι οποίες, ωστόσο, δεν είναι έγκυρες, αξιόπιστες και ασφαλείς».

- Σε σχέση με άλλες χώρες πού κατατάσσεται η Ελλάδα στην έκταση του φαινομένου;

«Όσον αφορά τον επιπολασμό της χρήσης ντόπινγκ, τα ευρήματα παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες και στις τέσσερις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Όμως, πρέπει να επισημανθεί ότι δεν υπάρχουν δεδομένα από περισσότερες χώρες, ώστε να είναι δυνατή η δημιουργία ιεραρχικής κατάταξης των Ευρωπαϊκών ή και άλλων κρατών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γενικά, φαίνεται ότι το ποσοστό χρήσης απαγορευμένων ουσιών στις Ευρωπαϊκές χώρες ποικίλλει από 20% έως 30%».

- Πόσο απαραίτητη είναι η φυσική άσκηση για τον άνθρωπο και πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει με τη χρήση ντόπινγκ;

«Είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένη η θετική επίδραση που έχει η άσκηση στην σωματική, ψυχολογική και κοινωνική υγεία του ανθρώπου. Επίσης επιβεβαιωμένη είναι και η σημασία της ως μέσου πρόληψης, αποκατάστασης αλλά και θεραπείας από διάφορες ασθένειες. Για να είναι όμως χρήσιμη η άσκηση πρέπει να γίνεται με το σωστό τρόπο και στη σωστή δοσολογία. Η καταχρηστική λήψη ουσιών ντόπινγκ αποτελεί έναν από τους λανθασμένους τρόπους, με τους οποίους μπορεί να αθληθεί κάποιος αλλά και να μειώσει τις ωφέλειες που προκύπτουν από την άθληση».

-  Γίνονται προσπάθειες να αντιμετωπισθεί το φαινόμενο του ντόπινγκ στο μαζικό αθλητισμό;

«Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα δεν υπάρχουν δομές ούτε συντονισμός στην καταπολέμηση της κατάχρησης ουσιών ντόπινγκ στον αναψυχικό αθλητισμό. Επίσης, γενικότερα στην Ευρώπη, δεν έχει γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος. Μόνο τέσσερις χώρες έχουν προβλέψει στη νομοθεσία τους εκπαιδευτικές δράσεις για την αντιμετώπιση της κατάχρησης ουσιών ντόπινγκ στον μαζικό αθλητισμό. Τα φώτα είναι στραμμένα στον αγωνιστικό αθλητισμό και τον πρωταθλητισμό, στη βιτρίνα του αθλητισμού, αλλά παραβλέπονται συστηματικά πληθυσμοί ατόμων που πηγαίνουν στα γήπεδα και στα γυμναστήρια για να αθληθούν. Αυτός είναι και ο βασικός στόχος του SAFE YOU. Να δημιουργήσει ένα εκπαιδευτικό εργαλείο που θα βοηθήσει στην καλύτερη ενημέρωση και στην αντιμετώπιση της χρήσης και κατάχρησης ουσιών ντόπινγκ».

Η περιέργεια και ο κοινωνικός περίγυρος

Σύμφωνα με τον κ. Μπαρκούκη οι λόγοι που αναφέρονται πιο συχνά σχετικά με τη χρήση ουσιών είναι οι εξής:

 «Οι κυριότερες αιτίες χρήσης που καταγράφηκαν στην έρευνα ήταν: α) η ταχύτερη ανάρρωση/ανάληψη μετά την άσκηση, β) η περιέργεια, γ) η αντίληψη ότι η χρήση αναβολικών ουσιών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός φυσιολογικού προγράμματος άσκησης, δ) η αντίληψη ότι η χρήση αναβολικών βοηθά να φτάσουν το επιθυμητό αποτέλεσμα πιο γρήγορα και ε) η κοινωνική νόρμα, δηλαδή το να κάνουν αυτό που κάνουν και οι υπόλοιποι γύρω τους. Η εδραίωση της αντίληψης ότι η χρήση αναβολικών ουσιών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός φυσιολογικού προγράμματος άσκησης καθώς και η επίκληση της περιέργειας ως λόγων για τη χρήση είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά στοιχεία τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο».

-  Είναι οι νέοι πιο επιρρεπείς στη χρήση ουσιών και γιατί;

«Πράγματι οι νέοι είναι πιο επιρρεπείς στη χρήση απαγορευμένων ουσιών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η εικόνα του εαυτού τους είναι υπό διαμόρφωση και ότι επηρεάζονται πιο εύκολα από τα πρότυπα ελκυστικού σώματος που προωθούνται από τα ΜΜΕ και την κοινωνία. Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημανθεί ότι τα πρότυπα που προωθούνται δεν είναι ρεαλιστικά και δεν αντικατοπτρίζουν το μέσο άνθρωπο».

- Σε ποιους χώρους παρατηρείται συχνότερα το φαινόμενο;

«Οι δραστηριότητες στις οποίες παρατηρείται συχνότερα το φαινόμενο αυτό, διαπιστώθηκε ότι πρόκειται γι’ αυτές που απαιτούν αύξηση των φυσικών ικανοτήτων ή προάγουν την εικόνα του σώματος. Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι υπήρχαν άτομα που έκαναν χρήση ουσιών ακόμα και για συμμετοχή σε αθλητικές εκδηλώσεις, όπως λαϊκούς δρόμους, δρόμους υγείας και μαχητικά αθλήματα. Εξάγεται λοιπόν το συμπέρασμα ότι το πρόβλημα είναι γενικό και δεν έχει άμεση σχέση με το είδος της φυσικής δραστηριότητας αλλά με το τι θέλει να πετύχει κάποιος μέσα από αυτήν».

Εκπαίδευση και σωστή ενημέρωση

Αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποφευχθεί η χρήση των αναβολικών ουσιών σε χώρους μαζικού αθλητισμού ο κ. Μπαρκούκης τόνισε:

«Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος είναι η εκπαίδευση. Η εκπαίδευση αυτή μπορεί να ξεκινήσει από το σχολείο, μπορεί να συνεχιστεί στις άλλες βαθμίδες εκπαίδευσης και να προσφέρεται συνεχώς και στα διάφορα αθλητικά κέντρα και τους χώρους άθλησης. Για παράδειγμα, είναι σημαντικό μέσα από τα προγράμματα αγωγής υγείας και το μάθημα της φυσικής αγωγής να αναδειχτούν τα οφέλη της άσκησης για την υγεία και να προωθηθεί η άσκηση ως ένα μέσο βελτίωσης και διατήρησης της υγείας. Επίσης, είναι σημαντικό τα Τμήματα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού της χώρας να εκπαιδεύσουν τους φοιτητές/τριες τους να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα των απαγορευμένων ουσιών στον εργασιακό τους χώρο και να τους εφοδιάζουν με γνώσεις ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν συμβουλευτικά τους αθλούμενους. Τέλος, είναι σημαντικό, στους χώρους άθλησης να ενημερώνονται οι γονείς και οι ίδιοι οι αθλούμενοι για τις αρνητικές συνέπειες των ουσιών ντόπινγκ σε διάφορες παραμέτρους της υγείας. Η ύπαρξη τέτοιων δράσεων σε όλα τα πεδία αναμένεται να δημιουργήσει και να εδραιώσει πεποιθήσεις και στάσεις ενάντια στο ντόπινγκ, οι οποίες όμως θα στηρίζονται σε γνώσεις και ισχυρά επιστημονικά επιχειρήματα και όχι σε έωλες, αφοριστικές και αστήρικτες αντιλήψεις».

- Υπάρχει άραγε ενημέρωση σε σχολεία ή στα πανεπιστήμια σχετικά με το ντόπινγκ;

«Πλέον στο πανεπιστήμιο υπάρχει ενημέρωση και με το πέρασμα του χρόνου γίνονται κατανοητές οι αρνητικές επιδράσεις που μπορεί να έχει η χρήση ουσιών ντόπινγκ. Παράλληλα πολλαπλασιάζονται και οι σχετικές δράσεις. Οι νέοι εκπαιδευτικοί φυσικής αγωγής και οι γυμναστές θα είναι καλύτερα καταρτισμένοι πάνω στα ζητήματα του ντόπινγκ και έτσι αυτοί θα συμβάλλουν ενεργά στην πρόληψη της κατάχρησης ουσιών από τους αθλούμενους. Όσον αφορά τα σχολεία, στα αναλυτικά προγράμματα της φυσικής αγωγής υπάρχει διδακτική ενότητα που αφορά το ντόπινγκ, ωστόσο δεν υπάρχουν συγκεκριμένες δράσεις. Έτσι επαφίεται στην ευαισθησία των εκπαιδευτικών να μιλήσουν στους μαθητές/τριες για αυτό και να οργανώσουν διδακτικές και βιωματικές δράσεις».