«Μην ανοίξετε την Πύλη της Ερήμου»

Του καθηγητού Αθανάσιου Κωνσταντινίδη

Μαθηματικού Δρ. ΑΠΘ

Συμβούλου επί 10ετία του ΥΠ.ΕΘ.Α των ΗΑΕ

Μία στρατηγική και ανθρώπινη έκκληση/προειδοποίηση. Δεν θα είναι απλώς μία επιχείρηση. Θα είναι μία απόφαση που θα γεμίσει τον κόσμο με φέρετρα...

Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία, όπου οι αποφάσεις δεν είναι απλώς στρατιωτικές.
Είναι υπαρξιακές. Η πιθανότητα μιας χερσαίας επιχείρησης των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν δεν είναι ένα -ακόμα- σενάριο πολέμου. Είναι το άνοιγμα μιας πύλης. Μιας πύλης που, αν ανοίξει, δεν είναι βέβαιο ότι θα κλείσει. Και πίσω από αυτή την πύλη δεν βρίσκονται στόχοι. Βρίσκονται άνθρωποι και δεκάδες χιλιάδες φέρετρα...

«Η ιστορία διδάσκει. Κάθε φορά που ένας επιτιθέμενος υποτίμησε το έδαφος, αγνόησε την αμυντική ικανότητα του αντιπάλου και τον ακολούθησε εκεί, όπου εκείνος επέλεξε να αμυνθεί, το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν πάντα το ίδιο.

Από τον Napoleon Bonaparte, το Βιετνάμ και μέχρι το τρίτο Ράιχ, η κατάληξη δεν ήταν απλώς ήττα. Ήταν ο όλεθρος. Και το ερώτημα σήμερα δεν είναι το, αν γνωρίζουμε την ιστορία. Το ερώτημα είναι, αν επιλέγουμε να την αγνοήσουμε».

Γιατί όταν ο πόλεμος γίνεται αφήγημα ή τηλεοπτικό σόου, τότε η κατασκευή μιας αυτοκτονικής επιχείρησης είναι πολύ κοντά…

Από την άλλη, η ιστορία των Πολέμων διδάσκει ότι τον πόλεμο τον διαχειρίζονται άνθρωποι. Και ότι αρκετές φορές η Θεωρία των Πιθανοτήτων διαψεύστηκε. Επίσης κατέγραψε ότι πεφωτισμένοι Στρατιωτικοί ηγέτες διέπραξαν ολέθρια λάθη (γερμανική διείσδυση μέσω Αρδεννών τον Μάιο του 1940). Η καταστροφή δεν προκλήθηκε ποτέ εκεί όπου ανέμεναν την επίθεση, αλλά εκεί όπου θεώρησαν ότι ήταν αδύνατο να εκδηλωθεί.

Άλλοτε, απέτυχε η μισή… εφαρμογή αυτού που πρότειναν μεγάλοι στρατιωτικές προσωπικότητες . (Ρόμμελ-απόβαση Νορμανδίας, 6 Ιουνίου 1944). Ο πράγματι μέγας Στρατάρχης είχε προβλέψει/προτείνει:

«Όλη η μάχη πρέπει να κριθεί στην ακτή — άμεσα και ολοκληρωτικά. Οι πρώτες 24 ώρες θα κρίνουν τον πόλεμο».

Είχε κατανοήσει ότι, υπό συνθήκες απόλυτης εχθρικής κυριαρχίας στον αέρα, η μάχη δεν μπορεί και δεν πρέπει να δοθεί στο βάθος. Θα έπρεπε να κριθεί στην ακτή. Αν ο επιτιθέμενος εδραιωθεί, χάνονται όλα. Το Δόγμα Ρόμελ ωστόσο ποτέ δεν εφαρμόστηκε. Η άμυνα υπήρχε — αλλά δεν ήταν αποφασιστική. Ο Αδόλφος Χίτλερ ακολούθησε τις μεταφυσικές εμμονές του και κράτησε τα panzers υπό προσωπικό έλεγχο , καθυστέρησε την έγκριση χρήσης τους, δεν επέτρεψε άμεση αντίδραση και έτσι χάθηκε το κρίσιμο “παράθυρο” των πρώτων ωρών.

Συνεπώς η έκβαση ενός πολέμου μπορεί να είναι και προϊόν λαθών, επιλογών, συγκυριών και άλλων τινών. Ωστόσο η Θεωρία εκτίμησης (Estimation Theory), σε καμία των περιπτώσεων δεν μπορεί -εκ προοιμίου- να αγνοηθεί. Ειδικότερα όταν αφορά όλη την ανθρωπότητα...Γιατί τότε ορίζεις τις τύχες της, βαδίζοντας στο σκοτάδι. Η επιστημονική αξία της δεν έγκειται στην ακριβή αριθμητική πρόβλεψη ενός μελλοντικού γεγονότος, αλλά στην ικανότητά της να αποτυπώνει τη δομή του προβλήματος: πότε ένα επιχειρησιακό σύστημα παραμένει διαχειρίσιμο, πότε εισέρχεται σε οριακή ζώνη, και πότε πλησιάζει σε σημείο καμπής. Υπό αυτή την έννοια, είναι κατά προσέγγιση έγκυρα, όχι επειδή “μαντεύει το μέλλον”, αλλά επειδή ενσωματώνειδδ τις βασικές μεταβλητές που καθορίζουν το επιχειρησιακό αποτέλεσμα και αναδεικνύει τη μεταξύ τους- μη γραμμική- σχέση».

Η ψευδαίσθηση του «περιορισμένου στόχου»

Η στρατηγική συζήτηση για τον πόλεμο του Ιράν συχνά ξεκινά με ένα φαινομενικά απλό ερώτημα. Θαρρείς και πρόκειται για ένα ηλεκτρονικό παιγνίδι. «Μπορούμε να καταλάβουμε ένα νησί;», «Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα προγεφύρωμα;» , «Μπορούμε να ελέγξουμε τα Στενά;»

Ας μιλήσουμε καθαρά. Δεν θα υπάρξει «περιορισμένος πόλεμος» στο Ιράν. Είτε μιλάμε για μαζική απόβαση στην ιρανική επικράτεια είτε για τα Στενά του Ορμούζ είτε για το νησί Qeshm είτε για το ενεργειακό κέντρο Kharg Island , η εξίσωση θα παραμείνει αναλλοίωτη:

Α2/AD περιβάλλον + γεωγραφία + κορεσμός = εκθετική αύξηση κόστους

Στο αμερικανικό πεντάγωνο δεν φωλιάζουν μόνον γεράκια του πολέμου. Υπάρχουν ανώτατοι Αξιωματικοί, άρτια καταρτισμένοι και διατηρούντες εισέτι τας φρένας των. Αυτοί σίγουρα θα έχουν προειδοποιήσει τον Αμερικανό Πρόεδρο για το τι σημαίνει ακριβώς μία χερσαία (αποβατική) ενέργεια κατά του Ιράν, όποιος και να είναι ο στόχος. Θεωρώ δε, βέβαιο το ενδεχόμενο να το μελέτησαν από το πρώτο έτος φοίτησης τους, στις εκεί Σχολές Πολέμου.

Είναι λοιπόν σίγουρο πως τον ενημέρωσαν για επιχείρηση υψηλότατου ρίσκου, σε κορεσμένο περιβάλλον, σμήνη drones , cruise & ballistic πυραύλους , ναρκοθέτηση και swarm tactics (τακτικές σμήνους /κορεσμού).

Επομένως δεν αναφέρθηκαν απλά σε ένα πεδίο μάχης, αλλά σε ένα μαθηματικό σύστημα κορεσμού (mathematical saturation system). Ότι, αν πάμε στο σημείο καμπής , η άμυνα του επιτιθέμενου δεν καταρρέει… αλλά αρχίζει να «μπάζει». Και αυτό αρκεί. Το Ιράν δεν χρειάζεται να νικήσει. Χρειάζεται μόνο να επιβιώσει αρκετά , ώστε να συνεχίσει να χτυπά. Αυτό θα είναι το μοντέλο.

Ωστόσο η συζήτηση -συχνά- γίνεται μέσω των όρων: «στρατιωτική επιτυχία» ή «έλεγχος περιοχής» …Και σχεδόν κανείς ποτέ δεν ρωτά το εύλογο…

Πόσα φέρετρα;

Η απάντηση, με ψυχρή στρατηγική ανάλυση, είναι: όχι εκατοντάδες , όχι χιλιάδες αλλά δεκάδες χιλιάδες. Και αυτό, χωρίς να μιλάμε καν για περιφερειακή κλιμάκωση , ενεργειακή κατάρρευση και παγκόσμιο οικονομικό σοκ

Το σημείο χωρίς επιστροφή

Αυτό που στα μαθηματικά μοντέλα που παρουσιάσαμε σε προηγούμενα άρθρα, ως tipping point (σημείο καμπής), δηλαδή εκεί όπου ένα σύστημα περνά από σταθερότητα στην αστάθεια, αποτελεί και τον καθοριστικό παράγοντα κινδύνου για την αποτυχία μίας αποστολής.

Μόλις αυτό το σημείο ξεπεραστεί — δεν υπάρχει επιστροφή. Και σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο στόχος δεν είναι η γενική καταστροφή λ.χ μίας νηοπομπής. Είναι κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο επικίνδυνο. Η απώλεια της συνοχής της. Το λεγόμενο loss of convoy integrity (διάρρηξη της συνοχής της νηοπομπής). Αρκούν λίγα επιτυχημένα πλήγματα, ένα ναρκοθετικό συμβάν ή ένας στιγμιαίος πανικός, για να μετατραπεί μία οργανωμένη δύναμη σε ένα σύνολο μεμονωμένων, εκτεθειμένων στόχων. Από εκεί και πέρα, η κατάρρευση δεν είναι θέμα ισχύος. Είναι μόνον θέμα χρόνου»… (Βλέπε στο διάγραμμα 1 την σχετική προσομοίωση).

Τα παραπάνω δεν αποτελούν πολιτική θέση. Είναι στρατηγική εκτίμηση. Η χερσαία επιχείρηση στο Ιράν δεν μπορούσε- από την αρχή- να είναι σύντομη , δεν μπορούσε να είναι ελεγχόμενη ή αναστρέψιμη. Εκ προοιμίου επρόκειτο για ένα- μη γραμμικό- σύστημα υψηλότατου ρίσκου.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1. Η μετάβαση φάσης της μάχης: Από συνοχή σε αποσύνθεση. Πράσινο → υψηλή επιβίωση Κίτρινο → οριακή ζώνη , Πορτοκαλί → υψηλός κίνδυνος . Κόκκινο → κατάρρευση συνοχής

ΠΟΣΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΔΙΝΟΥΝ ΟΙ  ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ

Τα διαγράμματα των προσομοιώσεων /όπως προαναφέραμε/ δεν αποτελούν μαντική πρόβλεψη γεγονότων με την αυστηρή έννοια, αλλά αναλυτικά εργαλεία εκτίμησης τάσεων, σχετικών πιθανοτήτων και συγκριτικού επιχειρησιακού ρίσκου. Βασίζονται σε στοχαστική προσομοίωση τύπου Monte Carlo, δηλαδή σε πολλαπλές επαναλήψεις υπό διαφορετικούς συνδυασμούς κρίσιμων παραμέτρων.

Οι παρούσες λοιπόν προσομοιώσεις έχουν ευρετικό και συγκριτικό χαρακτήρα. Δεν συνιστούν ντετερμινιστική πρόβλεψη, αλλά στοχαστική μοντελοποίηση κινδύνου. Το κύρος τους δεν απορρέει από αξίωση απόλυτης ποσοτικής ακρίβειας, αλλά από το ότι ενσωματώνουν ρεαλιστικές επιχειρησιακές παραμέτρους, όπως μεταξύ και άλλων, πίεση απειλών, φορτίο και πιθανότητα κορεσμού, ικανότητα επιτιθέμενου /αμυνόμενου, ευπάθεια γραμμών ανεφοδιασμού, κρισιμότητα γεωμορφίας εδάφους, βαθμό επιβιωσιμότητας των φορητών εκτοξευτών, απειλή ναρκοθέτησης, ναυτική πίεση και πιθανότητα απώλειας συνοχής της επιχείρησης

Μεθοδολογικά, η χρήση Monte Carlo είναι κατάλληλη και ενδεδειγμένη , ακριβώς επειδή το εξεταζόμενο πρόβλημα δεν είναι γραμμικό και δεν επιδέχεται μία και μοναδική βέβαιη εξέλιξη. Σε τέτοια περιβάλλοντα, το ζητούμενο δεν είναι η ψευδαίσθηση της βεβαιότητας, αλλά η χαρτογράφηση του εύρους των πιθανών εκβάσεων και των σημείων καμπής.

Επομένως, η εγκυρότητα των διαγραμμάτων είναι πρωτίστως δομική και ιδιαίτερα πολύτιμη. Καταδεικνύουν ποιο σενάριο είναι βαρύτερο, ποιο είναι πιο ασταθές και ποιο τελικά είναι το πιο επιρρεπές σε αποτυχία, υπό συνθήκες κορεσμού. Ας πάμε λοιπόν στα τέσσερα πιθανά σενάρια επιχειρήσεων των αμερικανικών Ε.Δ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΜΑΖΙΚΗ ΑΠΟΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΡΑΝΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ

Στο αμερικανικό πεντάγωνο, εξετάζοντας ένα τέτοιο σενάριο, -μεταξύ και αρκετών άλλων-, πιθανότατα οι επιτελικοί αξιωματικοί να έχουν επιλέξει τις λεγόμενες ζώνες επιχειρησιακών διαδρόμων απόβασης (operational landing corridors). Δεν μιλάμε για απλά γεωγραφικά σημεία στον χάρτη, αλλά για επιχειρησιακούς και διαδρόμους. Και εδώ η μορφολογία του εδάφους είναι καθοριστική και ίσως αμείλικτη. Ο όρος «επιχειρησιακοί διάδρομοι απόβασης», περιέχει πολλές έννοιες. Δεν πρόκειται απλώς για ακτές. Είναι ευρείες ζώνες που απαιτούν πρώτιστα επιχειρησιακή συνοχή της νηοπομπής και παράλληλα επιτρέπουν προσέγγιση , αποβίβαση ανάπτυξη και υποστήριξη . Με απλές λέξεις πρόκειται για έναν ευρύτατο διάδρομο δράσης.

Το επιχειρησιακό πρόβλημα -Η Γεωγραφία που σκοτώνει στρατούς

Έχουμε ήδη αναλύσει και τεκμηριώσει το γιατί το Ιράν δεν είναι Ιράκ ή Αφγανιστάν. Πρόκειται για ένα απέραντο ορεινό σύστημα (Zagros, Alborz), διάμετρου 2,5 φορές εκείνης της Ελλάδας, με βάθος χώρου (ερημικές εκτάσεις) , με διασπορά υποδομών και μεγάλο αριθμό υπόγειων πυραυλικών εγκαταστάσεων. Επομένως στο Ιράν δεν διαλέγεις «πού θα πολεμήσεις…». Επιλέγεις «πού θα εκτεθείς...».

Αν ακόμα έχει απομείνει έστω και ένα ύστατο ίχνος λογικής και ρεαλισμού στα κέντρα λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ, θα πρέπει να έχουν καταλήξει οι υπεύθυνοι στο ότι οποιοδήποτε κύριο προγεφύρωμα αποβατικού εγχειρήματος κατά του Ιράν, θα αποτελέσει έναν σταθερό στόχο συσσωρευμένων Δυνάμεων, με ιδιαίτερα περιορισμένη δυνατότητα ελιγμών. Δηλαδή έναν ιδανικό στόχο για εξαπόλυση επιθέσεων κορεσμού.

Δεν χρειάζεται να καταστραφούν τα πάντα. Αρκεί να πληγούν λίγοι κρίσιμοι στόχοι υψηλής πυκνότητας στο σωστό σημείο. Τότε ολόκληρο το αποβατικό σύστημα αποσταθεροποιείται. Μία αποβατική επιχείρηση δεν χρειάζεται να καταρρεύσει πλήρως. Αρκεί να διαρραγεί. Και όταν μαζεύεις και συσσωρεύεις «πολλά» σε έναν διάδρομο μίας τέτοιας γεωγραφίας, δεν δημιουργείς δύναμη. Δημιουργείς στόχο.

Το πρόβλημα συνεπώς δεν είναι μόνο η ισχύς του αντιπάλου. Είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείσαι να επιχειρήσεις. Ένα πρώτο προγεφύρωμα (ακόμα και μια νηοπομπή, ή συγκέντρωση δυνάμεων) , μετατρέπεται εύκολα σε αυτό που στη στρατιωτική ορολογία ονομάζεται target-rich environment (περιβάλλον υψηλής πυκνότητας στόχων). Και συνακόλουθα η δημιουργία του, ίσως να μην είναι το τέλος μίας αμερικανικής στρατηγικής νίκης , αλλά η αρχή της καταστροφής. Ο αμυνόμενος (Ιράν) θα έχει πυραυλική κάλυψη σχεδόν παντού , παράκτια A2/AD (άρνηση πρόσβασης) και τεράστιο βάθος. Όποιος μελετητής έχει εξετάσει την προοπτική του απονενοημένου, δηλαδή του ενδεχόμενου μίας γενικευμένης απόβασης των ΗΠΑ κατά του Ιράν, θα διαπίστωνε ότι οι απαιτούμενοι αριθμοί θα εκινούντο μάλλον στη σφαίρα ενός «άλλου κόσμου».

Ως τάξη μεγέθους, μια τέτοια επιχείρηση -μόνο για αρχική είσοδο και διατήρηση σοβαρού προγεφυρώματος- , μέσω ρεαλιστικής εκτίμησης, θα απαιτούσε περίπου 500.000 άνδρες.

Αν ο στόχος ήταν κατάληψη βασικών αστικών κέντρων, έλεγχος γραμμών επικοινωνίας και μακροχρόνια σταθεροποίηση, τότε η απαίτηση θα μπορούσε να κινηθεί πιο κοντά στις 700-800 χιλιάδες άνδρες, καθώς άλλο είναι η απόβαση και άλλο η κατοχή/εμπέδωση κερδών.

Συνακόλουθα , αν μιλάμε για αμερικανική επιχείρηση, όχι απλά τιμωρητική, αλλά χερσαία, σε βάθος και παρατεταμένη, κάτι τέτοιο εν έτει 2026, θα απαιτούσε μία πολύ μεγάλης κλίμακας επιστράτευση στις ΗΠΑ.

ΖΩΝΕΣ ΑΠΟΒΑΣΗΣ-ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΔΙΣΕΠΙΛΥΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

Οι στρατηγικά σημαντικές ακτές του Ιράν είναι βραχώδεις, στενές και προβλέψιμες για τον αμυνόμενο (choke point- στενό σημείο διέλευσης, όπου η ροή μπορεί να ελεγχθεί ή να “πνιγεί”) . Εκεί, ο αμυνόμενος αποκτά ασύμμετρο πλεονέκτημα καθώς αυξάνεται δραματικά η αποτελεσματικότητα του.

Από την άλλη , οι πιο “εύκολες /προσβάσιμες” ακτές είναι εκτός κύριου θεάτρου και ιδιαίτερα εκτεθειμένες. Το Ιράν δεν προστατεύεται από το σύνολο των ακτών του, αλλά από τη γεωμετρία των κρίσιμων σημείων του. Δεν χρειάζεται όλες οι ακτές να είναι αφιλόξενες. Αρκεί να είναι μόνον οι κρίσιμες…

Έτσι στην Β.Δ ζώνη, αν υποστηριχθεί μία αποβατική ενέργεια λ.χ στην περιοχή Χουζεστάν στον Βόρειο Περσικό Κόλπο, κοντά στα σύνορα με Ιράκ, τότε τα πλεονεκτήματα μίας τέτοιας επιλογής θα είναι οι συγκριτικά πιο “ήπιες” (μη βραχώδεις) ακτές, η εγγύτητα σε ενεργειακές υποδομές και η δυνατότητα σύνδεσης με χερσαίο θέατρο (Ιράκ). Ωστόσο τα μειονεκτήματα παραμένουν ακόμα σοβαρότατα. Εξαιρετικά προβλέψιμη επιλογή , ισχυρή πυραυλική ιρανική άμυνα και βαλτώδης ποταμός (Shatt al-Arab). Η επιλογή αυτή δεν είναι στρατιωτικά παράλογη, αλλά αποτελεί ζώνη μεγάλου ρίσκου, λόγω προβλεψιμότητας .

Η κεντρική ζώνη στον Ανατολικό περσικό κόλπο, π.χ μεταξύ Bushehr και Bandar Abbas, αξιολογείται ως μία περιοχή κρίσιμη ενεργειακά, κοντά σε παράκτιες εγκαταστάσεις, με πλεονεκτήματα την εγγύτητα σε κρίσιμους στόχους , σε ενεργειακές υποδομές, και την πιθανότητα τακτικού αιφνιδιασμού, σε σχέση με την Β.Δ ζώνη. Σοβαρά μειονεκτήματα: πυκνή A2/AD (άρνηση πρόσβασης) , ισχυρή παράκτια πυραυλική απειλή, μικρό βάθος προγεφυρώματος. Εκτίμηση: υψηλής αξίας, αλλά και πάλι ζώνη υψηλού ρίσκου .

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2. Η αύξηση της επιθετικής πίεσης οδηγεί σε μη γραμμική άνοδο του κινδύνου αποτυχίας, αποκαλύπτοντας ένα κρίσιμο σημείο καμπής, πέρα από το οποίο η άμυνα αδυνατεί να αντισταθμίσει τον κορεσμό. Οι χρωματικές διαβαθμίσεις απεικονίζουν την πιθανότητα / δείκτη κινδύνου αποτυχίας της αποστολής. Μωβ / μπλε → χαμηλός κίνδυνος . Πράσινο → μέτριος κίνδυνο. Κίτρινο → υψηλός κίνδυνος

Αν τέλος επιλεγεί η Ν.Α ζώνη, όπως οι ακτές προς τον κόλπο του Ομάν, τότε μιλάμε για μία περιοχή εκτός των στενών του Ορμούζ, σε ένα πιο «ανοιχτό» περιβάλλον, με πλεονεκτήματα την λιγότερη πυκνότητα άμυνας για το πρώτο αποβατικό κύμα , το μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάθος και την μειωμένη άμεση πίεση από τα Στενά. Ωστόσο τα μειονεκτήματα είναι και πάλι περισσότερα. Είσαι πολύ μακριά από τους κύριους στρατηγικούς στόχους και τους κύριους άξονες άσκησης εξουσίας , απαιτείται ένα τεράστιο logistic (βάρος υποστήριξης/φορτίο ανεφοδιασμού) και δύσκολη προώθηση προς την ενδοχώρα. Εκτίμηση: πιο “ασφαλής” αρχικά, αλλά επιχειρησιακά πολύ βαρύς δρόμος στη συνέχεια.

Πρέπει να διανύσεις τεράστιες αποστάσεις, μπαίνεις σε δύσκολο terrain (έρημος , ορεινοί όγκοι Zagros) ενώ παράλληλα περιορίζεις τις γραμμές ανεφοδιασμού . Πιθανότατα παγιδεύεσαι σε πόλεμο φθοράς. Στο διάγραμμα 2 αποτυπώνεται -σε προσομοίωση- η εκτίμηση κινδύνου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ

(Bandar Abbas και γύρω περιοχή)

Εδώ μιλάμε για τον πυρήνα του choke point (σημείο στραγγαλισμού). Δεν υπάρχουν πλεονεκτήματα για τον επιτιθέμενο. Μόνον στόχοι υψίστης στρατηγικής σημασίας (άμεσος έλεγχος στενών και στρατηγικό “κλείδωμα” περιοχής). Εκεί η κρίσιμη μεταβλητή A2/AD density (πυκνότητα άρνησης πρόσβασης, για τον αμυνόμενο) αποκτά την μέγιστη τιμή της. Συνεκτιμώντας την εγγύτητα σε ιρανικές πυραυλικές βάσεις, μιλάμε για ένα ιδανικό περιβάλλον εκδήλωσης πολλών κορεστικών επιθέσεων. Εκτίμηση: αποστολή μέγιστου ρίσκου — σχεδόν “απαγορευτική” ζώνη.

Τότε γιατί το σενάριο αυτό αποτελεί το σενάριο με τη μεγαλύτερη συχνότητα στον δημόσιο διάλογο ; Aυτό συμβαίνει, όχι επειδή είναι «εύκολο», αλλά επειδή είναι το πιο συμβατό με τον περιορισμένο πολιτικό στόχο: άνοιγμα θαλάσσιου διαδρόμου και αποκατάσταση ναυσιπλοΐας. Τα Στενά είναι ο κεντρικός ενεργειακός κόμβος, και σήμερα η διατάραξή τους έχει -ήδη- προκαλέσει τεράστια διεθνή πίεση. Το Reuters μετέδωσε πρόσφατα ότι η Barclays «βλέπει» απώλεια 13–14 εκατ. βαρελιών/ημέρα σε περίπτωση παρατεταμένης διακοπής, ενώ πηγές περιγράφουν τα στενά ως το μεγαλύτερο γεωπολιτικό σοκ ενέργειας μετά το 1990. Ωστόσο οι εκτιμήσεις σχετικά με το επιχειρησιακό ρίσκο, αν επιχειρηθεί το εν λόγω εγχείρημα , εκτοξεύονται στο 70–80%. Θα πρέπει δε, να διακρίνουμε ότι το ρίσκο στα Στενά είναι διαφορετικής φύσης από εκείνο μίας αποβατικής επιχείρησης κατά της ηπειρωτικής χώρας. Δεν είναι τόσο θέμα κατάληψης εδάφους όσο θέμα διάρκειας, ναρκοπολέμου, escort attrition (σταδιακή φθορά / απώλεια των συνοδευτικών μονάδων επιφανείας) και κυρίως όπως προαναφέραμε κατάρρευση συνοχής.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3. Δεν υπάρχει ασφαλής ζώνη. Υπάρχει μόνο βαθμός κινδύνου. Χρωματικές διαβαθμίσεις: Μπλε (≈0.3–0.45) χαμηλότερος κίνδυνος (σχετικά ελεγχόμενη κατάσταση) . Πράσινο (≈0.5–0.7) αυξανόμενος κίνδυνος. Το σύστημα πιέζεται, αλλά ακόμα λειτουργεί . Κίτρινο (≈0.75–0.9) υψηλός κίνδυνος / προ-κατάρρευση λίγα ακόμη πλήγματα → διάσπαση συνοχής. Δηλαδή: τα χρώματα δεν δείχνουν “επιτυχία” ή “αποτυχία” δείχνουν πόσο κοντά είσαι στο «σπάσιμο». Δεν υπάρχει “μπλε περιοχή” μεγάλης έκτασης . Κυριαρχεί το πράσινο–κίτρινο. Αυτό σημαίνει: ότι η νηοπομπή επιχειρεί ήδη σε οριακή κατάσταση. Τελική εκτίμηση: Η αποτυχία δεν είναι εξαίρεση. Είναι πιθανή έκβαση μεγάλης πιθανότητας.

Ακόμα και αν οι λωρίδες ναυσιπλοΐας βρίσκονται κυρίως στην πλευρά του Ομάν , η εγγύτητα στις ιρανικές ακτές και στις νησιωτικές/παράκτιες θέσεις επιτρέπει στην Τεχεράνη να πιέζει συνεχώς με drones, πυραύλους, και αδιάλειπτα με απειλή νέων επιθέσεων.

Η ίδια η ιρανική ηγεσία έχει δηλώσει ότι επίθεση στις νότιες ακτές ή στα νησιά θα πυροδοτήσει μαζική ναρκοθέτηση και πλήρη κλείσιμο του κόλπου.

Πέρα από τον εγνωσμένο κίνδυνο της κατάρρευσης της νηοπομπής στα Στενά (πιθανή έκβαση), διαγράφεται και άλλο κρίσιμο ενδεχόμενο. Μια επιχείρηση εκεί δεν χρειάζεται να «χαθεί» θεαματικά για να αποτύχει. Αρκεί να καταστεί μη βιώσιμη οικονομικά ή επιχειρησιακά. Αν κάθε διέλευση απαιτεί υπερβολικό αριθμό πλοίων προστασίας, αν η εκκαθάριση ναρκών καθυστερεί, ή αν μια μικρή νηοπομπή «σπάσει» σε μεμονωμένους στόχους, τότε έχεις mission kill (επιχειρησιακή εξουδετέρωση) δηλαδή δεν μπορεί να εκτελεστεί η αποστολή, έστω και χωρίς να έχεις υποστεί συμβατική ήττα. Το διάγραμμα 3 αποτυπώνει την πραγματική φύση της επιχείρησης στα Στενά: η νηοπομπή δεν κινείται σε ένα περιβάλλον ασφάλειας, αλλά σε μια ζώνη συνεχούς πίεσης. Τα χρώματα δεν διαχωρίζουν επιτυχία από αποτυχία· αποτυπώνουν την απόσταση από την κατάρρευση. Και αυτή η απόσταση, στις περισσότερες παρόμοιες περιπτώσεις, είναι μικρή.

ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΡΙΤΟ

Κατάληψη της νήσου Qeshm

Το Qeshm είναι στρατηγικά ελκυστικό επειδή δεσπόζει στη ζώνη των Στενών και, ως μεγάλο νησί, πολύ κοντά στις ιρανικές ακτές, μπορεί να λειτουργεί ως κόμβος

αισθητήρων, πυραύλων, drones, logistics και πολιτικο-στρατιωτικής συμβολικής παρουσίας. Ακριβώς γι’ αυτό όμως είναι και επικίνδυνος στόχος. Δεν είναι κάποιο νησί στη μέση του πουθενά· είναι νησί-προέκταση της ιρανικής παράκτιας άμυνας. Η ίδια λογική αυξάνει πολύ το αποτρεπτικό κόστος. Εκτίμηση για επιχειρησιακό ρίσκο αν επιχειρηθεί: 85–90%.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 4. Η κατάληψη δεν είναι ανέφικτη, αλλά η διατήρηση της κατοχής, σχεδόν αδύνατη. Η βάση (contour) δείχνει δείκτη κινδύνου / αποτυχίας: Μωβ (0–0.2) σχετικά χαμηλός κίνδυνος (σπάνιο σενάριο) . Μπλε (0.2–0.4) ελεγχόμενη αλλά εύθραυστη κατάσταση . Πράσινο (0.5–0.7) αυξανόμενη πίεση αρχίζει να φαίνεται αστάθεια . Κίτρινο (0.8–1.0) υψηλός κίνδυνος αποτυχίας / απώλειας ελέγχου. το χρώμα δείχνει πόσο κοντά είσαι στο να χάσεις το νησί — όχι απλώς να δυσκολευτείς γιατί η σταθερή κατοχή είναι η εξαίρεση, όχι ο κανόνας. Η γεωγραφία του νησιού σε παγιδεύει. Στα Στενά είχες πρόβλημα συνοχής. Εδώ έχεις πρόβλημα διατήρησης ελέγχου

Υπάρχει η λογική το Qeshm να θεωρείται ως center of gravity. Ο όρος προέρχεται από τον Carl von Clausewitz και σημαίνει «κέντρο βάρους» της ισχύος του αντιπάλου (εδώ για έλεγχο των Στενών). Το πρόβλημα του Qeshm είναι διπλό. Πρώτον, η ίδια η κατάληψη απαιτεί αμφίβιο και αεροναυτικό συγχρονισμό υπό πυκνή απειλή. Δεύτερον, και σημαντικότερο, η διατήρηση του νησιού μετά την κατάληψη είναι πιθανότατα πιο δύσκολη από την αρχική επιχείρηση. Το νησί είναι μεγάλο, άρα δεν «κλειδώνει» εύκολα με μία γρήγορη επιδρομή. Θέλει έλεγχο περιοχής, αποθήκες, αεράμυνα, resupply (επανατροφοδότηση και ανεφοδιασμό δυνάμεων) , ισχυρότατη αντι-UAVs ομπρέλα και συνεχή προστασία απέναντι σε πυραυλική /ναυτική/ασύμμετρη πίεση από την απέναντι ακτή. Το Qeshm κινδυνεύει να γίνει beachhead πάνω σε νησί: δηλαδή σταθερός στόχος, με περιορισμένη ελευθερία ελιγμού και διαρκή απαίτηση ενισχύσεων.

Η Monte Carlo ερμηνεία για την πιθανότητα έκβασης είναι σαφής. Η επιφάνεια αποτυχίας στο Qeshm μοιάζει με εκείνη των Στενών, αλλά εδώ ανεβαίνει πολύ ταχύτερα, όταν αυξάνει η ανάγκη υποστήριξης. Με απλά λόγια: ακόμα και αν καταληφθεί, δεν σημαίνει ότι μπορεί να κρατηθεί, χωρίς δυσανάλογο κόστος.

ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Κατάληψη της νήσου Kharg

Το νησί Kharg είναι κόμβος ενέργειας. Δεν είναι μόνο στρατιωτικός στόχος είναι στρατηγικός πολλαπλασιαστής επιπτώσεων . Αποτελεί βασικό τερματικό εξαγωγών πετρελαίου και συνδέεται με κρίσιμες υποδομές. Η σημασία του υπερβαίνει το τακτικό επίπεδο. Η κατάληψη του εμφανίζεται επιχειρησιακά ελκυστική λόγω της υψηλής στρατηγικής αξίας του . Ωστόσο, το περιορισμένο γεωγραφικό της βάθος και η εγγύτητα στις ιρανικές ακτές την καθιστούν ένα περιβάλλον μόνιμης έκθεσης. Το πρόβλημα -και εδώ- δεν είναι η αρχική κατάληψη, αλλά η διατήρηση του ελέγχου υπό συνεχή πίεση. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η επιχειρησιακή φθορά είναι αναπόφευκτη και η απώλεια συνοχής ιδιαίτερα πιθανή.

Αναφορικά με τις πιθανές ζώνες επιχείρησης (για επιχειρησιακούς διαδρόμους προσέγγισης και ελέγχου), για την θαλάσσια ζώνη προσέγγισης απαιτούνται: ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων, απομόνωση νησιού και pre-landing operations (προ-αποβατικές επιχειρήσεις) .

Πλεονεκτήματα: δυνατότητα ελέγχου περιοχής, προετοιμασία αποβατικής ενέργειας. Μειονεκτήματα: έκθεση σε anti-ship missiles (πυραύλους κατά πλοίων) , απειλή ναρκών και σμήνη drones

Αναφορικά με την ζώνη αποβατικής ενέργειας μιλάμε για την κύρια φάση κατάληψης και την συγκέντρωση δυνάμεων (αν επιζήσεις μέχρι να φτάσεις εκεί...) Πλεονεκτήματα μικρότερη γεωγραφία από mainland , ταχύτερη κατάληψη. Μειονεκτήματα: target-rich environment , υψηλή συγκέντρωση στόχων , ευπάθεια σε επιθέσεις κορεσμού

Ωστόσο το πλέον κρίσιμο εκτός των παραπάνω κρίνεται στην ζώνη διατήρησης. Πλεονεκτήματα: έλεγχος ενεργειακού κόμβου , στρατηγική πίεση στο Ιράν . Μειονεκτήματα: συνεχής πυραυλική απειλή , περιορισμένος χώρος , υψηλή προβλεψιμότητα, ανάγκη συνεχούς ανεφοδιασμού. Με απλές λέξεις : θα αποτελείς κάθε στιγμή μόνιμο και εκτεθειμένο στόχο.

Για την ζώνη υποστήριξης / LOGISTICS ανεφοδιασμός , ενίσχυση , rotation δυνάμεων, ανακύπτει το πρόβλημα των ευάλωτων γραμμών ανεφοδιασμού. Και εδώ λοιπόν η κατάληψη μπορεί να είναι ταχεία. Η διατήρηση είναι το πρόβλημα, καθώς η αξία του στόχου αυξάνει και την ένταση της αντίδρασης Το διάγραμμα 5 δείχνει: άνοδο ρίσκου με αύξηση πίεσης , υψηλή πιθανότητα αποτυχίας στη φάση hold ( φάση αναμονής) άρα: mission kill της κατοχής (εξουδετέρωση της αποστολής χωρίς πλήρη καταστροφή του μέσου). «Το Kharg μπορείς να το πάρεις. Αλλά δύσκολα το κρατάς.»

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 5. Αυτό το διάγραμμα είναι ίσως το πιο «επικίνδυνο»— γιατί δείχνει κάτι που φαίνεται ελκυστικό, αλλά στην πραγματικότητα είναι παγίδα. Το Kharg δεν αποτυγχάνει αμέσως. Αποτυγχάνει σταδιακά — και μετά απότομα. Η χρωματική κλίμακα (πράσινο → κίτρινο → πορτοκαλί → κόκκινο) δείχνει: Πράσινο (≈0.4–0.55) σχετικά ελεγχόμενη κατάσταση, αρχική επιτυχία / κατοχή . Κίτρινο (≈0.6–0.7) Η πίεση αυξάνεται και αρχίζουν ρωγμές . Πορτοκαλί (≈0.75–0.85) υψηλός κίνδυνος το σύστημα δυσκολεύεται να κρατηθεί . Κόκκινο (≈0.9+) απώλεια ελέγχου / αποτυχία αποστολής . Δηλαδή: το χρώμα δείχνει την πορεία από το “κρατάω το νησί” → στο “χάνω τον έλεγχο”. Το πιο σημαντικό που δείχνει σε αντίθεση με Qeshm: υπάρχει αρχικά πράσινη ζώνη η επιχείρηση φαίνεται εφικτή στην αρχή. Αλλά πολύ γρήγορα μεταβαίνει σε: ψευδαίσθηση ελέγχου → ταχεία επιδείνωση

ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τα τέσσερα σενάρια που αναφέρθηκαν δεν αποτελούν εναλλακτικές λύσεις. Αποτελούν τέσσερις διαφορετικούς δρόμους προς το ίδιο αποτέλεσμα. Και όταν τα διαγράμματα συγκλίνουν σε υψηλές πιθανότητες αποτυχίας (Βλέπε διάγραμμα 6) , το ερώτημα παύει να είναι τεχνικό. Καθίσταται ηθικό. Διότι πίσω από κάθε ποσοστό δεν υπάρχουν μονάδες και αριθμοί. Υπάρχουν ζωές. Και εκεί, καμία στατιστική δεν μπορεί να ελαφρύνει το βάρος της απόφασης».

Ιρανική επικράτεια (8%). Ουσιαστικά απαγορευτικό. Πιθανότητα επιτυχίας είναι εξαιρετικά χαμηλή. Τεράστιο ρίσκο / μαζικές απώλειες . Ακόμη και στο ευνοϊκότερο σενάριο, η πιθανότητα επιτυχίας δεν ξεπερνά το 30%. Αυτό σημαίνει ότι η απόφαση για χερσαία ή ημι-χερσαία εμπλοκή, δεν είναι επιλογή υψηλής πιθανότητας επιτυχίας. Είναι επιλογή υψηλής πιθανότητας αποτυχίας.

Το διάγραμμα δείχνει κάτι βαθύτερο: δεν μιλάμε για “δύσκολο πόλεμο”. μιλάμε για: μη ευνοϊκό επιχειρησιακό περιβάλλον σε όλα τα σενάρια. «Όταν το καλύτερο σενάριο σου δίνει 30%, δεν σχεδιάζεις επιχείρηση. Σχεδιάζεις ρίσκο». Όλα οδηγούν σε: χαμηλή πιθανότητα επιτυχίας ανεξαρτήτως επιλογής στόχου.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 6. Δεν υπάρχει “καλό” σενάριο. Υπάρχουν μόνο λιγότερο κακά.

Θα πρέπει κάποια στιγμή να «ανεβάσουμε» ποιοτικά το επίπεδο της ενημέρωσης /πληροφόρησης. Να σταθούμε μακριά από υπερβολές, παραταξιακές λογικές και κυρίως υπεραπλουστεύσεις. Ναι…Είναι αλήθεια ότι οι ΗΠΑ είναι η ισχυρότερη συμβατική Δύναμη του πλανήτη. Ωστόσο, ο πόλεμος στον οποίο αναφερθήκαμε δεν είναι αμιγώς ζήτημα αριθμών ή ισχύος. Είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης τεσσάρων κρίσιμων παραγόντων:

• Της γεωμετρίας του χώρου (choke point),
• Της σταδιακής φθοράς της άμυνας (escort attrition),
• Της ικανότητας ανεφοδιασμού (resupply) και
• Του κέντρου βάρους της επιχειρησιακής συνοχής (center of gravity).
  
  

Δεν χρειάζεται να σπάσουν όλοι οι κρίκοι αυτής της αλυσίδας. Αρκεί ο ένας από αυτούς. Σε μία τέτοια περίπτωση η ισχύς δεν χάνεται επειδή είναι μικρή. Χάνεται επειδή παύει να λειτουργεί ως σύστημα. Όταν -χωρίς ίσως να το αντιλαμβάνεσαι, δεν δημιουργείς δύναμη-. Δημιουργείς στόχο. Και τότε το όλο σύστημα δεν αποτυγχάνει γραμμικά — καταρρέει.»

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Στο τέλος, δεν είναι τα διαγράμματα που μένουν και οι σχεδιασμοί επί χάρτου. Είναι οι εικόνες. Είναι οι νέοι άνθρωποι που με σκυμμένο το κεφάλι, επιβιβάζονται σιωπηλά στα ελικόπτερα, χωρίς να γνωρίζουν αν θα επιστρέψουν...

Και απέναντι, στις ακτές, άλλοι άνθρωποι — να περιμένουν, γνωρίζοντας ίσως ότι σε λίγες ώρες δεν θα ξαναδούν τη μάνα τους ή τα παιδιά τους.

Αυτός είναι ο πραγματικός λογαριασμός του πολέμου. Όχι οι πιθανότητες. Όχι τα σενάρια.

Γιατί αν ανοίξει αυτή η πύλη, δεν θα περάσουν μέσα της στρατοί.

Θα περάσουν ζωές...