Καρκίνος: Το 12% των νέων διαγνώσεων συνδέεται με λοιμώξεις

Περίπου το 12% των νέων περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως το 2024 αποδίδεται σε λοιμώξεις που μπορούν να προκαλέσουν κακοήθειες, σύμφωνα με μελέτη της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία του εμβολιασμού, της έγκαιρης διάγνωσης και της κατάλληλης θεραπείας για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.

Ο καρκίνος συνδέεται με ένα σύνθετο σύνολο παραγόντων, όπως οι γενετικές μεταλλάξεις, η κληρονομική προδιάθεση, η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και ορισμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ωστόσο, σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση συγκεκριμένων κακοηθειών μπορούν να διαδραματίσουν και ορισμένες λοιμώξεις.

Όπως αναφέρει το περιοδικό TIME, η επιστημονική έρευνα έχει τεκμηριώσει τη σύνδεση μεταξύ συγκεκριμένων ιών και βακτηρίων και διαφόρων μορφών καρκίνου. Η αναγνώριση αυτών των συσχετίσεων ενισχύει τις δυνατότητες πρόληψης, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις ο κίνδυνος μπορεί να περιοριστεί μέσω εμβολιασμού ή θεραπευτικής αντιμετώπισης της λοίμωξης.

Ποιες λοιμώξεις συνδέονται με τον καρκίνο

Μελέτη της IARC, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Oncology, εκτίμησε ότι περίπου το 12% των νέων διαγνώσεων καρκίνου το 2024 συνδεόταν με 12 λοιμώξεις.

Μεταξύ των σημαντικότερων παραγόντων περιλαμβάνονται:

• Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV): Ορισμένοι τύποι του ευθύνονται για την πλειονότητα των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ενώ συνδέονται και με κακοήθειες της κεφαλής και του τραχήλου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, περίπου το 4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου αποδόθηκε σε λοιμώξεις από HPV.
• Η ηπατίτιδα Β και C: Οι δύο ιοί συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του ήπατος. Στη μελέτη, η ηπατίτιδα Β αντιστοιχούσε περίπου στο 2% των νέων διαγνώσεων, ενώ η ηπατίτιδα C σε ποσοστό μικρότερο του 1%.
• Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori): Το βακτήριο προσβάλλει το στομάχι και συνδέεται με την ανάπτυξη καρκίνου του στομάχου. Η λοίμωξη εκτιμήθηκε ότι σχετιζόταν με περίπου το 4% των νέων περιστατικών.
• Ο ιός Epstein-Barr (EBV): Ο ιός, ο οποίος προκαλεί μεταξύ άλλων λοιμώδη μονοπυρήνωση και έχει μολύνει μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, συνδέεται με ορισμένα λεμφώματα, τον καρκίνο του ρινοφάρυγγα και συγκεκριμένες μορφές καρκίνου του στομάχου. Στη μελέτη αντιστοιχούσε περίπου στο 1% των νέων διαγνώσεων.

Στους λοιμώδεις παράγοντες που εξετάστηκαν περιλαμβάνεται επίσης ο HIV, καθώς η επίδρασή του στο ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων κακοηθειών.

Με ποιους μηχανισμούς οι λοιμώξεις μπορούν να οδηγήσουν σε καρκίνο

Ο τρόπος με τον οποίο μια λοίμωξη συμβάλλει στην ανάπτυξη καρκίνου διαφέρει ανάλογα με τον παθογόνο παράγοντα.

Στην περίπτωση του HIV, η καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος περιορίζει την ικανότητα του οργανισμού να ελέγχει άλλες λοιμώξεις, μεταξύ των οποίων και εκείνες που συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου.

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού μπορεί να προκαλέσει χρόνια φλεγμονή και βλάβες στους ιστούς του στομάχου, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη κακοήθειας.

Ο ιός Epstein-Barr, από την πλευρά του, μπορεί να παραμένει στον οργανισμό και να επηρεάζει τη λειτουργία των Β λεμφοκυττάρων, κυττάρων που αποτελούν βασικό μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος. Όπως εξηγεί η ιολόγος Claire Shannon-Lowe, από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, ο ιός μπορεί να επηρεάσει τις φυσιολογικές διαδικασίες που ελέγχουν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων.

Παρά τη σύνδεση αυτών των λοιμώξεων με τον καρκίνο, η μόλυνση δεν σημαίνει ότι θα αναπτυχθεί υποχρεωτικά κακοήθεια. Στην εμφάνιση της νόσου μπορεί να συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες, όπως η γενετική προδιάθεση και οι περιβαλλοντικές συνθήκες. Επιπλέον, ενδέχεται να περάσουν πολλά χρόνια από τη λοίμωξη έως την εμφάνιση καρκίνου.

Εμβολιασμός και θεραπεία ως μέσα πρόληψης

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση ορισμένων λοιμώξεων μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης συγκεκριμένων μορφών καρκίνου.

Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β αποτελεί σημαντικό μέσο πρόληψης του καρκίνου του ήπατος, ενώ ο εμβολιασμός κατά του HPV έχει σχεδιαστεί για την προστασία από λοιμώξεις που προκαλούν, μεταξύ άλλων, καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

Παράλληλα, η θεραπεία της λοίμωξης από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού με κατάλληλα αντιβιοτικά μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στομάχου. Η θεραπεία του HIV συμβάλλει επίσης στον περιορισμό του κινδύνου ορισμένων κακοηθειών που σχετίζονται με την ανοσοκαταστολή.

Σύμφωνα με την επιδημιολόγο Harriet Rumgay, ερευνήτρια της IARC και συγγραφέα της μελέτης, ο αντίκτυπος των προγραμμάτων εμβολιασμού κατά του HPV αναμένεται να αποτυπωθεί όλο και περισσότερο στις επόμενες επιδημιολογικές μελέτες, καθώς περισσότερα εμβολιασμένα άτομα φτάνουν στις ηλικίες κατά τις οποίες εμφανίζονται συχνότερα οι σχετικές μορφές καρκίνου.

Ωστόσο, η πρόσβαση στον εμβολιασμό και στις κατάλληλες θεραπείες παραμένει σημαντική πρόκληση. Για ορισμένες λοιμώξεις που συνδέονται με κακοήθειες, όπως ο ερπητοϊός που σχετίζεται με το σάρκωμα Kaposi, δεν υπάρχουν ακόμη αντίστοιχα διαθέσιμα εμβόλια και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι ένα μέρος των περιστατικών καρκίνου που σχετίζονται με λοιμώξεις μπορεί να προληφθεί. Ο εμβολιασμός, η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη ιατρική αντιμετώπιση αποτελούν βασικά εργαλεία για τη μείωση του κινδύνου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούν να αποτρέψουν όλες τις μορφές καρκίνου.