Η τραγική άγνοια της τιτάνιας πνευματικής αναλαμπής και θεμελίωσης του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού
Του Κώστα Κιλτίδη
Πρώην βουλευτής Νέας Δημοκρατίας και Υφυπουργός
Υπάρχουν στη σύγχρονη ελληνική ιστορία άγνωστες πτυχές και γεγονότα. Πώς το καθημαγμένο και χρεοκοπημένο νεοελληνικό κρατίδιο, μετά τη χρεοκοπία του 1893 και την εθνική ταπείνωση του 1897 μεγαλούργησε το 1912-1913 και διπλασίασε την επικράτειά του. Ελάχιστοι γνωρίζουν για την ομάδα των «Ιαπώνων» πολιτικών, που εμπνευσμένοι και με γνώσεις, αναστήλωσαν ηθικό και οικονομία, που έδωσε τη δυνατότητα διεξαγωγής του νικηφόρου απελευθερωτικού αγώνα. Ελάχιστοι γνωρίζουν την τραγωδία του 1916-1918 με την υποδούλωση της Αν. Μακεδονίας στους Βουλγάρους και άλλα ανοσιουργήματα του διχασμού.
Το τραγικότερο όλων όμως είναι η άγνοια της τιτάνιας πνευματικής αναλαμπής και θεμελίωσης του Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού. Αρκετοί τον χαρακτηρίζουν έβδομο, καταγράφοντας όλες τις πολιτισμικές δημιουργίες του ελληνισμού. Ο Μινωικός, ο Μυκηναϊκός, ο Ιωνικός, ο Κλασικός, ο Αλεξανδρινός, ο Ελληνο-Χριστιανικός και ο Λαϊκός της Τουρκοκρατίας. Πιστεύω όμως, ότι η συμπυκνωμένη πολιτισμική παρακαταθήκη ορθώς καταγράφει αυτόν του Αρχαίου Κόσμου και τον Βυζαντινό, έως τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους. Έκτοτε έζησαν «οι γενιές των μνημοσύνων» και των μουσείων. Ανάδυση, ανάδειξη και προσπάθεια φυγής προς τα εμπρός με αδυναμία όμως πνευματικής αφύπνισης. Προσπάθειες πολιτισμικής ανάπλασης, που κατέληξαν στο νεκροταφείο της ματαιότητος, πολλές.
Με το λυκόφως του 20ου αιώνα η μοίρα του ελληνισμού επιφυλάσσει εκπλήξεις και εκρήξεις πνευματικές. Φαίνεται ότι κάθε 5-6 αιώνες γεννιούνται φωτιστές δημιουργοί, που πλάθουν κατά τον Καρζή τον νέο μύθο του ελληνισμού. Η περίοδος του μεσοπολέμου θεμελιώνει την απαρχή του Τρίτου Πολιτισμού. Δεν υπάρχει πνευματική πτυχή ορφανή από δημιουργούς. Επιστήμες, ποίηση, πεζογραφία, φιλοσοφία, αρχιτεκτονική, ζωγραφική, μουσική αναδεικνύουν φωτιστές δημιουργούς και δράσεις ανεπανάληπτες και μεγαλειώδεις. Θα κάνω μια προσπάθεια να απαριθμήσω κάποιους, ζητώντας συγγνώμη από άλλους τόσους που δεν θα αναφέρω. Παλαμάς, Συκουτρής, Σικελιανός, Μαβίλης, Χατζημιχάλη, Καραβίδας, Δραγούμης, Γιαννόπουλος, Σκαρίμπας, Φ. Πολίτης, Στράτου, Ν.Πολίτης, Κόντογλου, Πικιώνης, Βασιλείου, Γκρέκα, Γιατράς, Καρζής, Σ.Καρράς, Πέρδικα, Καζαντζάκης, Ταρσούλη, Δανιηλίδη, Σοκκόλη, Τσαρούχης, Σεφέρης, Ρίτσος, Ελύτης κ.ά., που ξεπερνούν τους χίλιους. Έπλασαν την αρχιτεκτονική του τοπίου, θέσπισαν θεατρικά δρώμενα συγκλονιστικά, σκάλισαν τα νάματα και τα ζώπυρα των φιλοσοφικών παρακαταθηκών των προγόνων μας. Παρέδωσαν σκυτάλη σε νεότερους συνεχιστές (Καβάφης, Καρυωτάκης, Καραγάτσης, Μυριβήλης, Τερζάκης κ.ά.).
Δυστυχώς έμειναν κάποιες αναλαμπές και επανήλθαμε στην εποχή των μνημοσύνων. Μετά τη λεγομένη μεταπολίτευση και από το 1950 ακόμη βιώνουμε την πλέον μακρά ειρηνική περίοδο του ελληνισμού. Και όμως ο εκφυλισμός και η διαστροφή δεν είναι καλό χωράφι για πνευματική καλλιέργεια. Ό,τι γεννιέται πεθαίνει. Καλούμαστε να επανατοποθετηθούμε πάνω στα θεμέλια του μεσοπολέμου. Να γνωρίσουμε τους δημιουργούς του και να πάρουμε την σκυτάλη, που όλο πέφτει. Αξίζει τον κόπο να σκύψουμε, να την πιάσουμε και να φύγουμε με την ηθική του Εμπρός. Αυτή είναι η μοίρα μας!
