Ετσι «εξουσιάζεις» τις μάζες

Ενα απόγευμα του 1987, ο τότε οικονομικός διευθυντής της εφημερίδας «Οικονομικός Ταχυδρόμος» και μετέπειτα βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Γιάννης Μαρίνος, δέχθηκε ένα απίστευτο τηλεφώνημα. Σάστισε όταν έμαθε την ταυτότητα του συνομιλητή του. Ηταν ο Γιώργος Κοσκωτάς. Δύο μήνες νωρίτερα, ο Κοσκωτάς είχε προχωρήσει στην εξαγορά του Ολυμπιακού από τον Σταύρο Νταϊφά.

Εκείνη την εποχή, προ του σκανδάλου της Τράπεζας Κρήτης, θεωρούταν ο ισχυρότερος επιχειρηματίας στην Ελλάδα. Ο ιδιοκτήτης του Ολυμπιακού ένιωσε την ανάγκη άμεσης επικοινωνίας με τον Γιάννη Μαρίνο γιατί όπως του είχε πει, «εσείς με πείσατε να αγοράσω τον Ολυμπιακό, μέσα από την εκπληκτική ανάλυση που κάνατε στο άρθρο σας». Σε αυτό, ο Γιάννης Μαρίνος ουσιαστικά είχε αναπτύξει τη σκέψη του, εξηγώντας γιατί ο ιδιοκτήτης του Ολυμπιακού είναι πιο ισχυρός και από τον Πρωθυπουργό της χώρας.

Είναι ενδεικτικό περιστατικό της δύναμης του Τύπου η οποία πλέον έχει συσσωρευτεί στην τηλεόραση. Στην αθώα σκέψη του τηλεθεατή, η τηλεόραση εφευρέθηκε για τη ψυχαγωγία και την ενημέρωση του. Κανείς μπορούσε να φανταστεί ότι θα εξελισσόταν σε μέσο επιβολής εξουσίας σε όλες τις κοινωνικές μάζες αλλά και στον ασφαλέστερο τρόπο εξυπηρέτησης ατομικών συμφερόντων, γαλούχησης αλλά και διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Η δε πρόβλεψη του Αμερικανού παραγωγού κινηματογράφου, Ντάριλ Ζάνουκ, αποδείχθηκε απίστευτα άστοχη, καθώς είχε εκτιμήσει ότι δεν θα επιβιώσει διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών.

«Πάρε ένα κανάλι και μια ομάδα»

Βέβαια, ο μεγιστάνας Ρούπερτ Μέρντοχ είχε βάλει στην εξίσωση και το δημοφιλέστερο άθλημα του κόσμου, το ποδόσφαιρο. «Ο καλύτερος τρόπος ελέγχου της μάζας είναι να αποκτήσεις ένα τηλεοπτικό κανάλι και μια ομάδα ποδοσφαίρου», είχε πει αντιλαμβανόμενος ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο ουσιαστικά εξουσιάζεις τα πάθη των ανθρώπων. Βέβαια, ο Αυστραλοαμερικανός επιχειρηματίας δεν κατάφερε να υλοποιήσει το δικό του μεγαλεπήβολο σχέδιο καθώς στην απόπειρα εξαγοράς της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ – με προσφορά 623 εκατομμυρίων αγγλικών λιρών – και υπό το κλίμα έντονου πολέμου από τα κυρίαρχα τηλεοπτικά δίκτυα στη Μεγάλη Βρετανία, συνάντησε την αρνητική στάση της Κυβέρνησης.

Η Ελλάδα της τηλεόρασης και του ποδοσφαίρου

Η άποψη του Μέρντοχ βρήκε πολλούς υποστηρικτές στην Ελλάδα. Αυτό το μοντέλο ελέγχου των κοινωνικών μαζών με συνδυασμό ιδιοκτησίας τηλεοπτικού καναλιού και ποδοσφαίρου, εφαρμόζεται απόλυτα και σήμερα. Μετά τον διαγωνισμό για τη χορήγηση τεσσάρων τηλεοπτικών αδειών. Ω του θαύματος, οι τρεις από τους τέσσερις κατόχους «τυγχάνει» να έχουν και μεγάλες ποδοσφαιρικές ομάδες. Ξεκινώντας από τον ιδιοκτήτη του Ολυμπιακού Βαγγέλη Μαρινάκη, συνεχίζοντας με τον αντίστοιχο του Παναθηναϊκού, Γιάννη Αλαφούζο και καταλήγοντας στον πρόεδρο του ΠΑΟΚ, Ιβάν Σαββίδη.

Το παιχνίδι σε… δύο ταμπλό είναι γνωστό για τον κ. Αλαφούζο καθώς στη δική του περίπτωση ουσιαστικά «ανανεώθηκε» - μέσω της καταβολής κάποιων δεκάδων εκατομμυρίων – η παρουσία του στην ελληνική τηλεόραση. Εχει γενικότερη σχέση με τον χώρο των Media, κληρονόμησε ΜΜΕ από την οικογένειά του και ο ίδιος φρόντισε να επεκτείνει τη δράση τους στην τηλεόραση. Ο Βαγγέλης Μαρινάκης (ως ιδιοκτήτης του Ολυμπιακού) υπήρξε συνεργάτης του κ. Αλαφούζου στον ΣΚΑΪ, ως κάτοχος του 20% των μετοχών, αλλά οι διαφωνίες επί του (αθλητικού) περιεχομένου του καναλιού οδήγησαν στο διαζύγιο. Ο Ιβάν Σαββίδης βαδίζει (πλέον) σε ξένα μονοπάτια για τον ίδιο, τουλάχιστον στην Ελλάδα αποτελεί το πρώτο του «μιντιακό» εγχείρημα.

Βαρδινογιάννης ο πρωτοπόρος

Η δύναμη της τηλεόρασης έχει εκτιμηθεί, αλλά είναι αδύνατο να προσδιοριστεί. Κάποτε ο αείμνηστος Ουμπέρτο Εκο είχε πει ότι… «σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς, από τη στιγμή που υπάρχει η τηλεόραση». Στην προοδευτική και φιλελεύθερη Ελλάδα, η είσοδος των ιδιωτικών καναλιών στην τηλεόραση το 1989, σήμανε και την εμπλοκή οικονομικών κολοσσών. Η οικογένεια Βαρδινογιάννη έκανε την αρχή, καθώς ήταν ο ένας εκ των πέντε μετόχων του MEGA Channel. Ταυτόχρονα ήταν και ο ιδιοκτήτης της ΠΑΕ Παναθηναϊκός. Μεταγενέστερα, η οικογένεια Βαρδινογιάννη (παραμένοντας ιδιοκτήτες του Παναθηναϊκού) επέκτειναν τις… τηλεοπτικές δραστηριότητές τους ιδρύοντας και το STAR Channel. Στο ίδιο μονοπάτι βάδισε και ο Δημήτρης Κοντομηνάς ο οποίος λίγους μήνες μετά την απόκτηση του πλειοψηφικού πακέτου των μετοχών της ΠΑΕ Αρης, εισέβαλλε και στο τηλεοπτικό επιχειρείν με αρχικό ποσοστό 20% στον ALPHA. Ο ιδιοκτήτης του ΑΝΤ1, Μίνωας Κυριακού δεν είχε εμπλοκή στον χώρο του ποδοσφαίρου, προτίμησε τον κλασικό αθλητισμό. Συνδύασε την ιδιοκτησία του συγκεκριμένου τηλεοπτικού σταθμού με την αντίστοιχη του ιστορικού Πανελληνίου αλλά και την προεδρία της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής. Ο τωρινός ιδιοκτήτης του «Ε», Φίλιππος Βρυώνης, έκανε τον συνδυασμό τηλεόραση-ποδόσφαιρο υπό την έννοια ότι στα χρόνια ιδιοκτησίας του Ατρόμητου, είχε παράλληλα υπό την κατοχή του και το κανάλι Extra.

ΠΑΟΚ και Κισσανδράκης

Στις αρχές της χιλιετίας, ένας άλλος ιδιοκτήτης τηλεοπτικού σταθμού, ο Νικηφόρος Κισσανδράκης του Blue Sky, είχε επιχειρήσει να αποκτήσει μεγάλη ποδοσφαιρική ομάδα. Στην πραγματικότητα, μεταξύ του Αθηναίου επιχειρηματία (και φίλα προσκείμενου στην ΑΕΚ) και του Γιώργου Μπατατούδη υπήρχε οριστική συμφωνία για τη μεταβίβαση του πλειοψηφικού πακέτου των μετοχών της ΠΑΕ ΠΑΟΚ. Σε πολιτικό επίπεδο, ο Κισσανδράκης είχε εξαιρετικές σχέσεις με τη Νέα Δημοκρατία. Το παιχνίδι για τον συγκεκριμένο επιχειρηματία χάθηκε στον… πολιτικό στίβο καθώς το τότε Κυβερνών κόμμα (σ.σ. ΠΑΣΟΚ) έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην έλευση του Γιάννη Γούμενου.

Μπερλουσκόνι, ο μύθος

Υπάρχουν και περιπτώσεις επιχειρηματιών οι οποίοι ξεπέρασαν την ανθρώπινη φαντασία. Η πιο τρανταχτή είναι του Ιταλού Σίλβιο Μπερκουσκόνι ο οποίος συνδύασε την πρωθυπουργία στην Ιταλία, με το μεγαλύτερο τηλεοπτικό δίκτυο και την ιδιοκτησία της Μίλαν. Ηταν εποχές κατά τις οποίες ο Μπερλουσκόνι ήταν ο απόλυτος «άρχοντας» της γειτονικής χώρας. Παρόμοιο εγχείρημα έκανε και ο Μπερνάρντ Ταπί ο οποίος ήταν μέτοχος του τηλεοπτικού σταθμού TF1, παρουσιαστής μιας εκπομπής αλλά και ιδιοκτήτης της Μαρσέιγ. Τελικώς, τον… απέβαλλε το σύστημα μετά το σκάνδαλο των στημένων αγώνων.